Siyez buğday (Triticum monococcum) ıslahında kullanılabilecek gen kaynaklarının agro-morfolojik ve moleküler karakterizasyonu

Bu çalışma 90 adet siyez buğday genotipini hem fenotipik hem de genotipik olarak karakterize etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma ile ilgili tarla denemeleri, farklı ülkelerden toplanmış toplam 90 adet siyez buğday genotipi kullanılarak 2016-2017 ve 2017-2018 yılları olmak üzere iki yetiştirme sezonunda tesadüf blokları deneme desenine göre Çukurova koşullarında yürütülmüştür. Siyez buğday genotiplerinde yapılan DNA analizleri sonucunda kromozom lokasyonu tespit edilmiş 1219 adet SNP markörü belirlenmiştir. Bu markörlerle yapılan dendograma göre, incelenen 90 genotip üç ana gruba ayrılmıştır. Bu grupların oluşmasında siyez buğday genotiplerinin orijininin bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Aynı zamanda incelenen siyez buğday genotiplerinin bazılarının genetik olarak birbirleri ile benzer olduğu belirlenmiştir. İncelenen siyez genotiplerinin agro-morfolojik karakterizasyonu için; bitki boyu, üst boğum arası uzunluğu, başak uzunluğu, başakta başakçık sayısı, başakta dane sayısı ve başak verimi gibi bitkisel özellikler incelenmiş ve elde edilen veriler tesadüf blokları deneme desenine göre analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda 90 siyez buğday genotipinden 64 adedinin Çukurova koşullarında yetişebileceği belirlenmiştir. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde, incelenen siyez buğday genotiplerinin üst boğum arası uzunluğu, başak uzunluğu, başakta başakçık sayısı, başakta dane sayısı ve başak verimi özellikleri bakımından geniş bir varyasyona sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen fenotipik ve genotipik veriler değerlendirildiğinde, incelenen genotiplerin siyez buğday ıslahında kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.