Çoklu ilaç kullanımı olan yaşlılarda sigara-ilaç etkileşimleri

Kaftan G. Çoklu İlaç Kullanımı Olan Yaşlılarda Sigara-İlaç Etkileşimlerinin İncelenmesi. Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Klinik Eczacılık Yüksek Lisans Tezi. Istanbul, 2013. Amaç: Yaşlılarda sigara-ilaç etkileşimleri potansiyel bir sağlık riski olarak kabul edilmelidir ve özellikle belli ilaç gruplarını kullanan hastalar, olası bir kan-plazma konsantrasyonu değişimi ciddi sağlık sonuçları doğurabileceğinden sigara içme alışkanlıklarının değişikliği esnasında yakından izlenmelidir. Bu çalışmanın amacı yaşlı kişilerde sigara-ilaç etkileşimlerinin potansiyel klinik riskleri vurgulamaktır. Materyal ve Metod: Bu çalışma, yaşlı hastalara bakım evi hizmetini sağlayan bir devlet birimi olan İstanbul Kayışdağı Darülaceze Merkezi'nde yürütülmüştür. Çoklu ilaç kullanımı olan 226 kişi bu çalışmada değerlendirilmiştir. Bu çalışmada sigara kullanımı ile etkileşime girme olasılığı olan ilaçlar incelenmiştir. Microsoft Visual Basic programı kullanılarak oluşturulan makrolar ve formüller yardımıyla Darülaceze'deki sakinlerin ilaçları, hastalık sayıları ve sigara kullanımları analiz edilip istatistiksel verilere ulaşılmıştır. Sigara-ilaç etkileşimlerinin çoklu ilaç kullanımı ile olan ilişkileri incelenip SPSS programında analiz edilmiştir. Bulgular ve Tartışma: Çoklu ilaç kullanımı arttıkça sigarayla etkileşen ilaçların sayısında da anlamlı bir artış görülmüştür (p<0,05). Hastaların %27,25'inde kardiyovasküler hastalıklar, %25,45'inde psikiyatrik hastalıklar görülürken %14.07'sinde endokrinolojik, %10.78'inde solunum yolu ve %5.69'unda da kognitif hastalıklar olduğu saptandı. 29 hastada, terapötik aralığı dar bir ilaç olan teofilin kullanıldığı gözlemlendi. Teofilin kullanımının sigara ile etkileşiminden dolayı, sigarayı bırakma esnasında hastalarda bazı sağlık sorunlarına yol açma riski vardır. Sigara ile beraber kullanıldığında kan-plazma konsantrasyonlarının değişme riski bulunan ilaçlardan olanzapinin 48 hastada, risperidonun 16 hastada ve klorpromazinin de 12 hastada kullanımı olduğu gözlemlendi. Antipsikotiklerde doz değişimi ya da kan-plazma konsantrasyonunun değişimi advers etkilere ya da psikiyatrik hastalıkların semptomlarının artmasına neden olabilir. Sigara-ilaç etkileşimlerinin klinik anlamlılığı detaylı olarak henüz analiz edilmemiş olsa da bir çok çalışmada bahsedilen ilaç gruplarının olası riskleri vurgulanmıştır. Bazı antipsikotiler, dar terapötik aralıklı ilaçlar ve düzenli kullanımına ara verilmesi risk yaratan ilaç grupları gibi PAH'lardan dolayı indüklenen enzimlerin substratlarını kullanan hastalar sigaraya başlama ya da sigarayı bırakma durumlarında yakından takip edilmeliler. Özellikle bakım evlerindeki yaşlı hastalar bu etkileşimlere yetişkinlere göre daha hassaslardır. Sonuç: Çoklu ilaç kullanımı olan yaşlı hastalarda sigara-ilaç etkileşimleri, sigara kullanım alışkanlıklarını değiştiren hastalarda sağlık riskine neden olabilir. Bu potansiyel riskler hekimler tarafından detaylı olarak değerlendirilmeli ve bu gibi durumlarda klinik eczacılar tarafından advers etkilere karşı hasta takibinin önemi vurgulanmalıdır. Sigara ilaç etkileşimi riski barındıran ilaçları kullanan hastaların sigara bırakmaları durumunda; ilaçların etkileşim durumları araştırılmalı, oluşabilecek potansiyel bir etkileşimin klinik önemi incelenmeli, ilacın olası advers etkilerine karşı hasta yakından takip edilmeli ve gerekliyse doz ayarlaması yapılmalıdır.