Somut olmayan kültürel miras bağlamına göre gökyüzü inanışlarının açıklamalı bibliyografya denemesi

Türk kültürü için önemli bir kaynak olan gökyüzü, edebiyattan tarihî vesikalara kadar birçok alanda karşımıza çıkmaktadır. Bu durum araştırmacılar tarafından fark edilmiş ve farklı zamanlarda üzerine pek çok araştırma ve çalışma yapılmıştır. Gökyüzü çalışmalarının genel çizgisine baktığımız zaman farklı unsurlara rastlamaktayız. Tabiat olaylarına dair inançlar, kozmoloji, gök cisimlerinin oluşum hikâyeleri, yağmur duaları, yöresel takvim, halk meteorolojisi, efsanevi inanışlar, dinsel yaklaşımlar, tabiatüstü ve metafizik varlıklar, hayvanlar, gökyüzünün kutsiyeti, mitolojinin göksel perspektifi, bu tür çalışmaların ana hattını oluşturmaktadır. Türk Halk Edebiyatı'nda da gökyüzü inanışları başlığıyla toparlayabileceğimiz çalışmalar farklı dönemlerde bazen müstakil olarak bazen de belirli çalışmaların içinde ayrı bir kısım olarak işlenmiştir. Bu çalışmaların izini sürdüğümüzde muhtevasının mitolojik dönem ve Gök Tanrı inancından başlayarak kronolojik bir uzanış izlediğini görmekteyiz. Dolayısıyla gök cisimlerine dair inanışların irdelenmesi bir tarihsel gerçekliğin saptanması açısından önem arz etmektedir. Göğe dair kültürel kodlamaları yakalayabilmek, ardında çok daha geniş kaynakların kapısının açılmasında etkili olacaktır. Çalışmamız, Türk kültüründeki göksel inanmalar üzerine yapılmış, disiplinler arası çalışmalarla beraber çoğunlukla Türk Halk Edebiyatı alanına dâhil edebileceğimiz eserleri içine almaktadır. Gökyüzüne halk inanışları penceresinden bakabilmek, halk muhayyilesindeki göğe dair şifrelerin topluca ortaya koyulması açısından değerlendirilebilir. Bu bilinçle yapılmış olan çalışmalar bir açıklamalı bibliyografya denemesi ile toparlanmış, tasnif edilmiştir. Elde edilen çalışmalardan yapılan çıkarımlarla gökyüzü kavramının "somut olmayan kültürel miras" olarak ele alınması gerekliliği uygun görülmüştür. Anahtar kelimeler: gökyüzü inanışları, halk inanışları, halk edebiyatı, açıklamalı bibliyografya, SOKÜM