Son Dönem Osmanlı Kumandanlarından Mehmed Esad (Bülkat) Paşa (1862-1952)

Mehmed Esad Paşa, Osmanlı Devleti'nin son yıllarda girdiği savaşlarda, savunduğu cephelerde üstün başarılarda bulunmuş değerli bir kumandandır. Hem Balkan Savaşları'nda hem de Birinci Dünya Savaşı'nda önemli görevler alan Esad Paşa, aynı zamanda Millî Mücadele'yi gerçekleştiren ve Cumhuriyet'i kuran kadroya gerek eğitmen gerekse kumandan olarak önemli katkılarda bulunmuştur. Adı literatürde pek geçmemesine rağmen, son dönem Türk Tarihinin en kıymetli kumandanlarından birisi olarak bu çalışmanın konusu olmuştur. 18 Ekim 1862'de Yanya'da doğan Esad Paşa hem Osmanlı hem de Alman askeri sistemi içerisinde yetişerek çok iyi düzeyde Almanca ve Fransızca öğrenmiştir. Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında Yanya Kolordusu'nda görev alan Esad Paşa, Balkan Savaşları'nda Bağımsız Yanya Kolordusu Kumandanı olarak üstün bir direniş göstermiştir. Esad Paşa, 6 Ocak 1913'te Tekirdağ'daki III. Kolordu Kumandanlığı'na atanmıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi'nde III. Kolordu ve Kuzey Grubu Kumandanı sıfatıyla, Müttefik Devletleri'nin boğazdan geçmemesi için mücadele etmiş, dönemin önemli isimlerinden Cevat Paşa ve Mustafa Kemal Bey ile birlikte çarpışmıştır. Kasım 1915'te I. Ordu Kumandanlığı'na atanan Esad Paşa, savaş sırasında Almanya'ya giderek birtakım incelemelerde bulunmuş ve Ekim 1917'de Almanya İmparatoru Kayzer II. Wilhelm'in İstanbul ve Çanakkale ziyaretlerinde kendisine mihmandarlık yapmıştır. Daha sonra Şubat 1918'de V. Ordu Kumandanlığı'na, Haziran 1918'de Batum'da III. Ordu Kumandanlığı'na atanan Esad Paşa, nihayetinde II. Ordu Genel Müfettişi olmuş ve bu görevi sırasında 19 Ekim 1919'da emekliliğe ayrılmıştır. Emekliliğe ayrıldıktan sonra 15 gün gibi kısa bir süre de Bahriye Nazırlığı yapmıştır. Yaşamını askerliğe, eğitime ve devletine adayan bu kıymetli Türk kumandanı, gösterdiği mücadeleler ve üstün başarılarının yanı sıra etrafındaki ve kendisinden sonraki kumandanlara da örnek olmuştur. Bilgisi, azmi ve nazik mizacıyla çevresindekilerin daima saygı ve takdirini toplayan Esad Paşa, 1 Kasım 1952'de vefat etmiştir. Bu tez çalışmasında, çizilmiş olan çerçeveye ilişkin Türk Askeri Tarihi'nin en değerli kumandanlarından biri olan Mehmed Esad (Bülkat) Paşa'nın, 1862-1952 yılları arasındaki askeri ve idari hayatı ele alınmaya çalışılmıştır.