Son dönem stoa felsefesinde ahlak

Ertürk, Baksen, Son Dönem Stoa Felsefesinde Ahlak, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2007 Bu tez son dönem Stoa düsüncesinin ahlak anlayısı ve bu ahlak anlayısının düsünce tarihindeki yeri ve önemini ortaya çıkarmak için hazırlandı. Bunun için de son dönem Stoacılardan Seneca, Cicero ve Epiktetos'un düsüncelerine basvuruldu. Stoacı düsüncede felsefe üç alanda ele alınır: fizik, mantık ve ahlak. Asıl ahlak alanında ortaya çıkarlar. Fizik ile mantık bilgisi ise ahlak için ön kosuldur. Stoacı evren anlayısı panteist karakterdedir. Evrenin kendisi de olan Tanrı her seyi önceden belirlemistir. Hiçbir sey bu belirlenim dısına çıkamaz. Evrene kader hakimdir. nsanın yapması gereken aklı ile bu düzenin yasalarına ulasıp bunları yasamına uygulamaktır. nsanlar yasaları ögrenip yasamlarında uygulamakta özgürdürler. Ama yine de yazgıda olanı yasarlar. Bu düsünce Stoacı düsüncenin elestiriye ugramasına sebep olur. Çünkü bir yandan özgürlükten bahsederken bir yandan da kaderden bahsederler. Ayrıca Stoacı ahlakın dogal yasası da bir netlik tasımaz. Son dönem Stoa felsefesi eklektik bir yapıdadır. Dolayısıyla tezimizin birinci bölümünde son dönem Stoa ahlakına etki eden düsüncelere yer verilmistir. Seneca ve Cicero'nun düsüncelerinde Stoa felsefesinin yanı sıra Aristo ve Platon'un da etkilerini görüyoruz. Fakat Epiktetos'un ahlak anlayısı ilk dönem Stoa felsefesine dayanır. Genel olarak son dönem Stoa felsefesinin ahlak anlayısına baktıgımızda, Stoacı felsefenin ?dogaya uygun yasama idealini daha çok akla dayalı yasama olarak yorumladıklarını görürüz. Yine de kader yasamımızda egemendir. Dogal yasalar vardır ve bu yasalar yasamımızı yönlendirir. Özgürlük daha çok düsünsel alanda ortaya çıkıyor. Sonuç olarak son dönemde Stoa felsefesinin daha rasyonel ve daha savunulabilir bir düsünce haline geldigini görüyoruz. lk dönemin katı tutumu biraz kırılmıstır. Buna ragmen Stoacı felsefenin ahlak alanındaki ?özellikle yasa, kader ve özgülük anlayıslarındakibelirsizlik ve çeliskilerin son dönemde de devam ettigini görüyoruz. Bütün bu çeliskilere ragmen son dönem Stoa felsefesin ahlak anlayısı genis etkiler yaratmıstır. Hem imparatorluk döneminde hem de sonrasında olusan bazı felsefi düsüncelere temel olmustur. Evrensel kardeslik ve tüm insanların dogustan esit oldukları düsünceleri ile insan hakları düsüncesine temel olmustur. Özellikle, Platonculugun çesitli biçimleri ile kaynasarak bulunmustur, ortaçag ideolojisine temel olmustur