Theory-of-mind in social context: The role of culture, social setting and target characteristics

Zihin kuramı başkalarının zihin durumunu anlama becerisi olarak tanımlanır. Kuram-kuramı (theory-theory) olarak bilinen yaklaşıma göre, sosyal bağlam, başkalarının birbirinden farklı zihin durumlarına dair çocuklara zengin uyaranlar sağladığından zihin kuramının gelişimi ve sosyal ilişkiler içerisinde kullanımında büyük öneme sahiptir. Bu tezi oluşturan üç ayrı çalışma, kuram-kuramının yaklaşımına uygun olarak, zihin kuramının çocukluktaki gelişiminde ve genç yetişkinlikteki kullanımında sosyal bağlamın (kültürel normlar ve ailelerin özellikleri, sosyal etkileşimin oluştuğu ortam ve bu ortamdaki kişinin karakter özellikleri) rolünü incelemektedir. İlk çalışma, Türk çocukların zihin kuramı edinim sıralamasını ve bu edinimin sıralamasının ailelerin sosyo-demografik özellikleriyle ilişkisini araştırmıştır. Sonuçlarda, örneklemdeki Türk çocuklarının çoğunluğunun toplulukçu zihin kuramı edinim sıralaması gösterdiği bulunmuştur; dolayısıyla, çocukların Bilgi Erişimi (BE)'ne dair zihin durumlarını Farklı İnanış (Fİ)'a dair zihin durumlarından daha önce öğrendikleri ortaya çıkmıştır. Buna ek olarak, çocukların yalnızca BE'ne ve Fİ'a dair zihin durumlarına yönelik performanslarına odaklanan analizlerde, kalabalık ailelerde daha fazla sayıda yetişkin ile yaşayan çocukların Fİ zihin durumlarını anlamakta daha az kalabalık ve yetişkin sayısı daha az olan ailelerdeki çocuklara göre daha başarılı oldukları ortaya çıkmıştır. Bu bulgular, çocukların zihin kuramı gelişiminin toplumun genel normları ile örtüşerek ilerlediğine işaret etmektedir. Aynı zamanda, Türkiye gibi bireyciliği ve toplulukçuluğu harmanlayan bir kültürel bağlamda, ailelerin sosyo-demografik özelliklerinin çocukların zihin kuramı edinim sıralamalarının yönünü belirlemede (toplulukçu veya bireyci) önemli olduğu ortaya çıkmıştır. İkinci çalışma, çocukların akran oyunlarında zihin kuramı becerilerinin önemine odaklanmıştır ve zihin kuramının çocukların yıkıcı davranışlarının (oyun sırasında karşı çıkma, kuralları bozma, bağırma, saldırma) sıklığını azaltıp azaltmadığını incelemiştir. İkinci çalışma aynı zamanda duygu anlama ve empati gibi iki önemli sosyo-duygusal becerinin çocukların yıkıcı davranışları ile ilişkisine de odaklanmıştır. Sonuçlar, daha yüksek zihin kuramı veya daha yüksek duygu anlama performansının değil, daha yüksek empati performansının çocukların akran oyunu sırasındaki yıkıcı davranışlarını azalttığını göstermiştir. Başkalarının zihin durumlarını doğru şekilde yorumlamanın uyumlu sosyal etkileşimin oluşma ihtimalini arttırdığı öne sürülmesine rağmen, bu sonuçlar zihin kuramının yalnızca genel bir sosyo-bilişsel beceri olduğunu ("soğuk" bir kavrama becerisi) ve zihin kuramında başarılı olmanın oyun sırasında düzenli, ahenkli ve koordineli davranışlar sergilemek ile ilişkili olmadığını ortaya çıkartmıştır. Bu bulgular, zihin kuramını hem ilişkilerdeki uyumu arttırmak hem de başkaları üzerinde güç kazanmak için kullanmanın mümkün olduğunu, burada belirleyici faktörün kişinin motivasyonu olduğunu belirten yaklaşımları desteklemektedir. Son olarak, üçüncü çalışma, sosyal iletişime girilen kişinin kültürel özelliklerinin ve bu özelliklere yönelik algıların (benzerlik algısı, önyargı ve tehdit) o kişinin zihin durumunu doğru olarak anlamayı etkileyip etkilemediğini incelemiştir. Sonuçlara göre, Türk genç yetişkin katılımcılar, Türklerin zihin durumunu Suriye ve Norveçlilerin zihin durumlarından daha doğru olarak anlamışlardır. Ayrıca, Suriyelilere ve Norveçlilere yönelik benzerlik algısı, önyargı ve tehdit ile etkileşime girerek Türk genç yetişkinlerin, Suriyelilerin ve Norveçlilerin zihin durumlarını anlama performanslarını etkilemiştir. Genel olarak, bu tezi oluşturan üç çalışma, insanların başkalarının zihin durumlarını anlamaya yönelik bir beceri ile doğmalarına rağmen sosyal bağlamın bu becerinin gelişimi ve sosyal ilişkilerde kullanımı için kritik önemde olduğunu göstermiştir