Sosyal bilgiler ders kitapları tarih konularının içerik düzenleme ilkelerine uygunluğunun değerlendirilmesi

Bu araştırmada, sosyal bilgiler ders kitapları (4., 5., 6., 7. sınıf) tarih konularının içerik düzenleme ilkelerine uygunluk düzeyi değerlendirilmiştir. Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Sınıf öğretmenlerine ve sosyal bilgiler öğretmenlerine alanyazının taranması ve uzman görüşünün alınmasıyla geliştirilmiş, ders kitaplarının içerik düzenleme ilkelerine uygunluğunun değerlendirilmesi anketi uygulanmıştır. Anket uygulamasının çalışma grubunu, öğretmenlere olan ulaşım kolaylığı nedeniyle Denizli/Bekilli, İstanbul/Maltepe, Kocaeli/Gebze ve Yozgat/Akdağmadeni'nde bulunan okullarda görev alan öğretmenler oluşturmaktadır. Bu öğretmenlerin okuttuğu sosyal bilgiler ders kitaplarının hangileri olduğu öğrenilerek ders kitaplarının, doküman incelemesi yöntemi yoluyla betimsel analizi yapılmış ve bunun için de alanyazının taranması ve uzman görüşünün alınması ile geliştirilmiş olan bir kontrol listesinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular; kazanımlarla tutarlılık, aynı sınıfta okutulan diğer derslerle ilişkilendirme, öğrenme-öğretme, alıştırma ve görsel düzen ilkelerine uygunluk alt problemleri temelinde birleştirilerek yorumlanmıştır.Çalışma; giriş, kuramsal açıklamalar ve ilgili araştırmalar, yöntem, bulgular ve yorumlar, sonuçlar ve öneriler olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır.Öğretmenlerin en fazla katıldıkları görüşlerin belirlenmesi ve ders kitaplarının betimsel analizi sonucunda, ders kitapları içeriğinin kazanımları büyük oranda yansıttığı; yansıtmayan bölümlerde ise bunun sebebinin konuların sınırlandırılmaması ve bununla bağlantılı olarak ayrıntılı bilgilere yer verilmesi, birkaç boyutu kapsayan kazanımlarda (siyasi yaşam, sosyal yaşam vb.,), kazanımın bir boyutuna yönelik bilgilere daha fazla yer verilirken diğer boyutlara kısaca değinilmesi, eksik bilgilerin bulunması olarak belirlenmiştir. Ders kitapları içeriği diğer derslerle ilişkilendirme yapılarak, bağlantısı kurularak sunulmuştur. Ders kitaplarında bazı konuların başlıkları ve alt başlıklarının birbirleriyle uyumlu olmadığı, özetlere yer verilmeyen ders kitaplarının bulunduğu, öğrencinin çıkarımda bulunmasına yönelik sorulara yer verilmiş olmasına karşın bunların vardama ilkesine uygun bir şekilde sunulmamış olduğu ve daha çok geçmişi kestirmeye yönelik sorulara yer verildiği tespit edilmiştir; bu boyutların dışında ders kitaplarının öğrenme-öğretme ilkelerine uygun olduğu belirlenmiştir. Hazırlık soruları, alıştırma ilkelerine uygun olarak oluşturulmuştur. Ancak değerlendirme sorularında, öğrencilerin henüz kazanmadıkları bilgi, tutum ve davranışları kazandırmaya teşvik etmesi ve araştırma, inceleme konularının bulunması gerektiği yönlerinde sorunların bulunduğu tespit edilmiştir. Ders kitapları genellikle görsel düzen ilkelerine uygun olmakla birlikte, uygun olmayan yanı ise bazı görsellerin baskı açısından sorunlu ve boyutlarının küçük olmasıdır.Anahtar Kelimeler: Ders kitapları, İçerik, Öğretmen görüşleri, Sosyal Bilgiler, Tarih.