Sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve ders kitaplarında çok kültürlülük: 1998 – 2017 sosyal bilgiler ders kitaplarının karşılaştırılması

Bütün insanlığın ortak yaşam alanı olan dünyada birbirinden çok farklı ya da az çok ortak yanları olan etnik gruplar, diller, dinler, inançlar bulunmaktadır. Bu farklılık ve benzerlikler dünyanın var oluşundan itibaren toplumsal yapıda canlı bir mekanizma oluşturmuştur. Geçmiş dönem siyaseti ve yapısı incelendiğinde kara ve deniz imparatorluklarının ve bu imparatorluklar bünyesinde farklı dilleri konuşan, farklı dini ve inancı olan, farklı ırkları olan insanların bir arada yaşadığı görülmektedir. İmparatorluğu kuran milletlerin tutumuna göre kimi zaman bu farklılar kabullenilirken kimi zaman da asimile edilmeye çalışılmıştır. Son zamanlarda küreselleşme olgusu doğrultusunda dünyada yaşanan teknolojik gelişmeler, göçler, savaşlar, büyük felaketler vb. durumlar, farklı grupların ve yapıların, dinlerin, inançların, dillerin birbirleriyle daha çok bir araya gelmesine neden olmuştur. Bu durumun sonucunda da karşımıza çokkültürlülük olgusu çıkmıştır. Çokkültürlülük fikrinin ve farklılıkların bir arada sağlıklı bir şekilde yaşaması düşüncesinin bireylere aşılanması durumu da çokkültürlü eğitimi ihtiyaç haline getirmiştir. Çokkültürlü eğitimle; farklı kültürlerin tanınmasını, kültürlerarası etkileşimlerin yaşanmasını; gelecek nesiller olan çocukların bu farklılıklara saygı ve hoşgörü çerçevesinde öğrenmelerini sağlamak hedeflenmiştir. Bu amaçla ülkelerin okullarında ve eğitim öğretim programında yerini almıştır. Çokkültürlü eğitimin; insan haklarına saygılı olma, farklılıklara hoşgörü ile yaklaşma gibi becerilerin kazandırılmasında önemli bir disiplin ise sosyal bilgiler dersi eğitimidir. Bu araştırmayla, farklı felsefelere dayanan 1998 ve 2017 tarihli sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve bu programlara göre hazırlanmış ders kitapları çok kültürlülük olgusuna yer vermesi bakımından karşılaştırılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanarak yapılan çalışmada veri kaynağı olarak; 1998 ve 2017 tarihli sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve bu programlara bağlı olarak Talim Terbiye Kurulu tarafından kabul edilen ilköğretim ders kitapları kullanılmıştır. 1998 tarihli sosyal bilgiler ders programında 4, 5, 6. ve 7, sınıf düzeylerinde 4 ders kitabı kullanılmıştır. 2017 tarihli sosyal bilgiler ders programında ise yenilenen öğretim programı nedeniyle 5 ve 6. sınıf düzeyindeki ders kitapları incelenmiştir. Elde edilen veriler nitel içerik analizine tabi tutularak tablo ve görseller yardımıyla betimlenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda 2017 tarihli sosyal bilgiler dersi öğretim programının 1998 tarihli sosyal bilgiler dersi öğretim programından daha çok ve çeşitli boyutlarıyla çokkültürlülük olgusuna yer verdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çokkültürlülük, çokkültürlü eğitim, sosyal bilgiler öğretim programı, ders kitabı incelemesi.