Sosyal bilgiler dersinde kaybolmaya yüz tutmuş değerlerin kazanımı: Eylem araştırması

Değer kavramı hem bireysel hem de toplumsal düzeyde insan davranışlarını yönlendiren, zamanla gelişen ve çeşitli yönleriyle ele alınan çok boyutlu bir olgudur. Bu araştırmada yapılan çalışmalar sonucunda hangi değerlerin kaybolmaya yüz tutmaya başladığı ve bu değerlerin tekrar kazandırılmasına yönelik ne gibi etkinliklerin yapılabileceği ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması seçilmiştir. Çalışma grubunda ise amaçlı örnekleme türüne ait ölçüt örnekleme seçilmiştir. Öğretilecek değerlerin bu sınıflar düzeyinde olması, öğretmenin ilgili sınıflara eğitim vermesi, velinin izin vermesi gibi ölçütler doğrultusunda çalışmanın yapılacağı sınıf ve öğrenciler belirlenmiştir. Araştırmanın uygulanacağı Hayat Yatılı Bölge Ortaokulunda, 5. ve 6. sınıflarda 45 öğrenci öğrenim görmektedir. Öğrencilerin özel durumları ve veli izin durumları ölçütleri çerçevesinde araştırma 30 öğrenciyle yapılmıştır. Odak alanı belirleme, eylem araştırmalarının belirtilen ilk aşamasıdır. Bu araştırmanın odak alanının belirlenmesi için doküman incelemesinden yararlanılmıştır. İncelenen 13 çalışmanın tamamına yakınında adalet, dürüstlük, saygı, sorumluluk ve yardımseverlik değerlerinin ilk olarak öğretilmesinin gerektiği, bu değerleri kazanmanın insani bir durum olduğu ortaya çıkmış olup araştırmada da bu değerler kaybolmaya yüz tutmuş değerler olarak kabul edilmiştir. Eylem planları oluşturulurken 5.sınıflar ve 6. sınıflar için 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında yer alan kazanımlar ve değerler temel alınmıştır. Uygulama 2023 yılı eylül ayının ikinci haftası başlamış, 2024 yılı mayıs ayının son haftası bitirilmiştir. Değerler verilirken program öğrenme alanı sıralaması dikkate alınarak yapılmıştır. Araştırmada KİT, metafor, ahlaki ikilem çalışması, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü ile veriler toplanmıştır. Sosyal Bilgiler dersinde kaybolmaya yüz tutmuş değerlerin öğrencilere kazandırılmasına yönelik etkinliklerin geliştirilmesi ve uygulandığı araştırmada verilerin toplanması ve analiz edilmesi süreci eş zamanlı olarak yürütülmüştür. Araştırma sonucunda, adalet, yardımseverlik, dürüstlük, sorumluluk ve saygı değerleri ile ilgili bilişsel bilgi düzeylerinin arttığı, değeri davranış halinde göstermeye başladıkları, değer eğitiminden sonra öğrencilerin kendilerine verdikleri puan düzeylerinde artış olduğu görülmüştür. Değer eğitiminde aile katkısının olması, veli-öğretmen-öğrenci çerçevesinde gerçekleşen değer eğitiminin, öğrencilere değer kazanımı konusunda başarılı olduğu söylenebilir. Bu çerçevede yapılan eylem araştırması sonucunda öğrencilerin değerlere yönelik bilişsel, duyuşsal ve davranış olarak öğrenmelerini etkilediği görülmüştür.