Sosyal bilgiler eğitiminde çevre eğitimi üzerine yapılan araştırmalar: Bir içerik analizi çalışması

Bu çalışma 2010 – 2023 yılları arasında sosyal bilgiler dersi kapsamında çevre eğitimi alanında hazırlanmış olan lisansüstü tezler, ulusal ve uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış makalelerin analizini kapsamaktadır. Bu çalışma, YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden elde edilen tezler ile ULAKBİM Ulusal Sosyal ve Beşeri Bilimler Veri Tabanı ile ulaşılan makaleler ile sınırlandırılmıştır, yurt dışında yapılmış olan bilimsel makaleler bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Bu amaç doğrultusunda toplamda 35 makale, 30 yüksek lisans tezi ve 2 doktora tezine ulaşılmıştır. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi incelenerek elde edilen tezlerin ve ULAKBİM Ulusal Sosyal ve Beşeri Bilimler Veri Tabanından faydalanılarak incelenen makalelerin konu alanlarına, yöntemlerine, yayımlandıkları yıllara, makalelerin yayımlandığı dergilere göre dağılımları içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulguların sayısal değerleri yüzde / frekans tabloları aracılığı ile sunulmuştur. Yapılan değerlendirmeler sonucunda çevre eğitimiyle ilgili 2022 yılında diğer yıllara göre daha fazla çalışmanın yapıldığı tespit edilmiştir. Araştırmaların genellikle nicel ve nitel araştırmalar üzerine odaklandığı, karma yöntemli araştırmaların ise sınırlı olduğu görülmüştür. Araştırma modelleri olarak tarama modeli ve doküman analizinin, örneklem olarak en çok öğrencilerin, veri toplama araçları açısından ise çevresel tutum ölçeği, doküman incelemesi ve görüşme formlarının en çok tercih edildiği belirlenmiştir. Sosyal Bilgiler alanında çevre eğitimi ile ilgili araştırma makaleleri ve yüksek lisans tezlerinin sayısı oldukça fazla olmasına rağmen doktora tezlerinin sınırlılığı çevre konusunda daha fazla doktora tezi yapılması gerektiğini göstermektedir. Lisansüstü tezlerle araştırma makalelerinin birlikte analiz edilmesinden ziyade ayrı ayrı değerlendirilmesi, öğrenci örnekleminin kendi içinde değerlendirilerek çevre ile ilgili araştırmaların hangi öğrenci seviyelerinde daha çok yapıldığının belirlenmesi önemli olabilir. Çevre ile ilgili girişimcilik, vatandaşlık eleştirel düşünme eğilimi, gezi gözlem incelemesi, çevre etiği farkındalık, öz yeterlilik gibi belirleyici konularla ilgili daha fazla araştırma yapılması gerektiği önerilebilir.