Postgraduation thesises
91 theses under this subject heading
Afet yönetimi, afet lojistiği ve insani yardım lojistiği alanında yapılan tez çalışmalarının bibliyometrik analizi
İnsanlık tarihi boyunca çok sık şekilde yaşanan, toplumu maddi ve sosyal açıdan etkileyen sorunların temelinde afet olayları yatmaktadır. Afet, meydana geldiği toplumun yaşam akışını sekteye uğratarak toplumun ilerlemesine engel olmaktadır. Meydana gelen afetlerde arzulanan, can ve mal kaybının hiç yaşanmamasıdır. Afetlerin olası etkilerini azaltabilmek amacıyla insanoğlu sürekli bir arayış ve çaba içerisindedir. Bu arayış ve çabanın en önemli unsuru afet yönetimi faaliyetleri olarak ifade edilmektedir. Ülkemizde 1999 Marmara Depreminden sonra afet yönetimi çalışmaları dinamizm kazanmıştır. Bu dönemden sonra sürekli biçimde yönetmelik, kanun ve planlar hazırlanmış, afet konusunda yapılan bilimsel çalışmalar artış göstermiştir. Herhangi bir bilim dalında meydana gelen gelişmeleri ortaya çıkarmanın en iyi yolu da ilgili bilim dalı alanında yapılan çalışmaları incelemektir Yapılan çalışmaların incelenmesi ilgili alandaki eğilimlerin ve eksik kısımların ortaya çıkarılmasında yol gösterici niteliktedir. Bu nedenle bu araştırmanın amacı Türkiye'de afet yönetimi, afet lojistiği ve insani yardım lojistiği alanında yazılmış olan tezleri çeşitli parametreler açısından inceleyerek tezlerin bibliyometrik özelliklerini belirlemektir. Araştırmanın kapsamını YÖK'ün Ulusal Tez Merkezinden elde edilen afet yönetimi, afet lojistiği ve insani yardım lojistiği alanında yazılmış 332 tez oluşturmaktadır. Bu tezler vasıtasıyla elde edilen veriler bibliyometri yöntemi kullanılarak sayısallaştırılmıştır. Yapılan analiz neticesinde en çok tezin afet yönetimi konusunda ve afet süreci alt başlığında yazıldığı, tezlerin en çok 2019 yılında tamamlandığı, tezlerin büyük bir kısmının Türkçe ve yüksek lisans tezi olduğu, en fazla tez yazılan üniversitenin İstanbul Teknik Üniversitesi, en çok kullanılan yöntemin doküman analizi ve en çok tercih edilen analiz yönteminin diğer sayısal analiz ve modelleme olduğu görülmüştür.
Eğitim yönetimi ve denetimi alanında yapılmış lisans üstü tez çalışmalarının liderlik teması açısından incelenmesi
Eğitim yönetimi ve denetimi alanı ülkemizde son yıllarda oldukça artan bir ilgi görmektedir. Bu ilgi ile birlikte alanda çok sayıda yüksek lisans programı açılmış ve yapılan yüksek lisans çalışmalarında ciddi bir artış meydana gelmiştir. Bu artıştan eğitim yönetimi ve denetimi alanında liderlik çalışmaları da nasibini almıştır. Liderlik konulu çalışmalar hatırı sayılır bir noktaya ulaşmıştır. Bu çalışma bu liderlik araştırmaları ile ilgilenmektedir. Bu araştırma eğitim yönetimi ve denetimi alanında yapılmış yüksek lisans tez çalışmalarının liderlik tematiği açısından bir incelemesini sunmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmaların metodolojik, ve teorik analizi yapılmaktadır. Ayrıca bu çalışmaların liderlik yönelimleri ve sonuçları ele alınmaktadır. Erişime açık 34 adet yüksek lisans tezini nicel olarak inceleyen bu çalışma betimleyici bir çalışmadır. Araştırma sonuçlarına göre, tezler genellikle dönüşümcü liderlik tipini incelemektedir. Tezler yüksek bir oranla (%88.2) hipotezlerini onaylayan sonuçlar bulmuşlardır. Bununla birlikte hiç bir çalışma eleştirel bir bakış açısı geliştirememişlerdir. Tezler çoğunlukla nicel araştırma modellerini kullanmışlardır. Tezlerin örneklem büyüklükleri yeterli olarak saptanmıştır. Araştırma sonucunda alanın nitel araştırmalara ihtiyacı olduğu önerilmektedir. Eğitim sosyal ve kültürel bir alan olmasından hareketle sosyal ve kültürel metotlar ile yeni araştırmalara ihtiyaç vardır. Nitel araştırmalar alana dair bilgimizin derinliğini artırma ve alanın özerkliğini artırma potansiyeli taşımaktadırlar.
Türkiye'de eğitim yönetimi alanında yazılan lisansüstü tezlerin metodolojik incelemesi
Bu araştırmada, Türkiye'de Eğitim Yönetimi Alanında 2010-2016 yılları arasında yazılan lisansüstü (yüksek lisans ve doktora) tezleri metodolojik olarak incelemek ve eğitim yönetimi alanın geleceğine metodoloji (yöntem bilim) ile ilgili önemli katkılar sağlamak amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini 2010-2016 yılları arasında, eğitim yönetimi alanında yayınlanmış 152 doktora, 990 yüksek lisan tezi olmak üzere toplam 1142 adet tezin tamamı örnekleme dâhil edilmiştir. Araştırmanın verileri, doküman incelemesi yöntemi ile elde edilmiş olup veri toplama aracı olarak danışman ve araştırmacı tarafından geliştirilen ve on bir (11) maddeden oluşan"Akademik Yayın Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Araştırma sonucu ulaşılan tüm veriler, içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. En fazla doktora tezinin 2011 yılında, en fazla yüksek lisans tezinin ise 2010 yılında yazıldığı; en fazla doktora tezi yazılan üniversitelerin sırasıyla Gazi, Marmara, Hacettepe, Osmangazi ve Atatürk Üniversiteleri, en fazla yüksek lisans tezi yazılan üniversitelerin ise sırasıyla Gazi, Marmara, Uşak, Erciyes ve Dokuz Eylül Üniversitesi olduğu; lisansüstü tezlerin yıllara göre artış ya da azalmalarında düzensizlik olduğu; 2010-2016 yılları arasında 58 üniversitenin tamamında (n=58,%100) yüksek lisans tezi üretildiği ancak 58 üniversiteden %69'unda (n=40) doktora tezi üretilmediği; her iki tez türünde de (doktora ve yüksek lisans) nicel yöntemlerin nitel ve karma yöntemlere göre daha yoğun kullanıldığı saptanmıştır. Lisansüstü tezlerde araştırma deseni olarak en fazla "Tarama", "İlişkisel" ve "Durum" desenlerinin kullanıldığı, çoklu araştırma desenlerinin doktora tezlerinde sıklıkla kullanıldığı, "Tabakalı", "Basit-Tesadüfi" ve "Küme" örneklem yöntemlerinin sıklıkla kullanıldığı, örneklem yöntemi belirtilmemiş olan tezlerin neredeyse tamamının yüksek lisans tezleri olduğu ve bu tezlerin %92.9'unun (n=26) nitel, %7.1'inin (n=2) nicel yöntemle üretilmiş tezler olduğu saptanmıştır. 2010-2016 yılları arasında üretilen 1142 tezde en fazla kullanılan örneklem kitlesini "Öğretmen/Akademisyen" (n=569,%49.9) olduğu, örneklem kitlesi kullanılan tez sayısının oldukça düşük olduğu, karma yöntem kullanılarak yazılan tezlerin örneklem büyüklüğü ortalamasının ( =610,37), nicel ( =428,30) ve nitel ( =42,96) yöntem kullanılarak yazılan tezlere göre oldukça yüksek olduğu, veri toplama yöntemi olarak lisansüstü tezlerde en fazla "Alan Araştırması", "Gözlem" ve "Doküman Analizi" nin kullanıldığı, çoklu veri toplama yöntemi kullanımını oldukça az olduğu, veri toplama aracı olarak lisansüstü tezlerde en fazla "Ölçek", "Anket" ve "Görüşme Formu" kullanıldığı, veri toplama aracı belirtilmeyen tezlerin neredeyse tamamının yüksek tezi olduğu saptanmıştır. Lisansüstü tezlerde geçerlilik yöntemi olarak en fazla "Faktör Analizi", "Uzman Görüşü" ve "Pilot Uygulamanın" kullanıldığı, Geçerlilik yöntemi kullanılmayan 40 tezin %92.5'inin (n=37) yüksek lisans, %7.5'inin (n=3) doktora tezi olduğu, çoklu geçerlilik yöntemlerinin tamamının yüksek lisans tezlerinde kullanıldığı; güvenirlik yöntemi olarak tüm yıllarda en fazla "Cronbach Alpha" nın (n=907,%79.4) kullanıldığı, çoklu güvenirlik yöntemi kullanımının oldukça düşük olduğu, güvenirlik yöntemi belirtilmemiş 194 tezin yaklaşık %95'inin (n=189) nitel, %2.5'inin (n=4) nicel ve %2.5'inin (n=4) karma yöntemle üretilmiş tezler olduğu tespit edilmiştir. 2010-2016 yılları arasında üretilen 1142 tezde çoklu istatistiki yöntem kullanımı oldukça fazla olup istatistiki yöntem olarak en fazla "Betimsel+Varyans Analizi" yöntemleri (n=415,%36.3) kullanılmıştır. İstatistiki yöntem kullanımı belirtilmemiş 193 tezin %97.4'ü (n=188) nitel, %2.7'si (n=4) nicel, % 0.5'i (n=1) karma yöntem ile üretilmiş çalışmalardır. "Regresyon", "Path Analizi", "Meta Analiz" ve "Kümeleme" yöntemi kullanımının oldukça düşük olduğu elde edilen bulgulardandır. Bu araştırma, eğitim yönetimi alanında üretilen lisansüstü tezlerin metodolojik olarak eğilimleri ortaya çıkarmanın yanı sıra lisansüstü tezlerde metodolojik olar bir takım sorunların var olduğunu göstermiştir. Lisansüstü tezlerin ileri düzeyde ve derinlemesine bilgi verme kapasitesine sahip araştırma desenlerine yer verilmediği, örneklem tipi, örnekleme yöntemi, örneklem sayısı gibi önemli bilgilerin sunumunda eksiklikler olduğu, geçerlilik ve güvenilirliğe ilişkin çalışmalara gerekli özenin gösterilmediği ve tezlerde kullanılan istatistiksel analiz yöntemlerinde oldukça dar bir çeşitlilik olduğu gözlenmiştir. Araştırmanın, eğitim yönetimi alanında üretilen tezlerin metodolojik olarak eğilimlerine ilişkin genel bir bakış açısı sağlaması, alanın geleceğine ve daha sonraki yıllarda eğitim yönetimi alanında yapılacak olan tez çalışmalarına metodolojik açıdan ışık tutacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Eğitim Yönetimi, Metodoloji, Yöntem, Yöntembilim
Öğretmen tükenmişliği üzerine yazılan lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de öğretmen tükenmişliği üzerine yazılan lisansüstü tez çalışmalarının metodolojik olarak incelenmesidir. Araştırma kapsamında Türkiye'de 2010-2019 yılları arasında öğretmen tükenmişliği ile ilgili yazılan lisansüstü tezlerde; tezlerin türü, üniversitelere ve yıllara göre dağılımı, metodolojik açıdan kullanılan yöntem, desen, geçerlik ve güvenirlik, örneklem türü ve örneklem belirleme yöntemi ve veri analizi teknikleri nelerdir sorularına yanıt aranmıştır. Araştırmada, konu ile ilgili olarak 2010-2019 yılları arasında 160 yüksek lisans ve 4 doktora tezi yazıldığı tespit edilmiştir. En çok tezin 44 tez ile 2019 yılında yazıldığı görülmüştür. Genel olarak konu ile ilgili yazılan 109 tezde yöntem belirtilmemiş, geri kalan 55 tezin 43'ünde nicel yöntem kullanılmıştır. Öğretmen tükenmişliği ile ilgili tezlerde en çok ilişkisel ve betimsel desen kullanılarak, basit tesadüfi örneklem seçim yöntemi tercih edilmiştir. Yine konuya yönelik olarak alanda yazılan tezlerde en çok kullanılan veri analiz yönteminin korelasyon analizi olduğu görülmüştür.
Türkiye'de ilköğretim matematik alanında matematiksel modelleme ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu çalışmada Türkiye'de ilköğretim matematik eğitimi alanında matematiksel modelleme ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesini amaçlanmıştır. Araştırmaya 2000-2020 yılları arasında yayınlanmış Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi'nde tam metnine ulaşılabilen ilköğretim matematik eğitimi alanında 45 yüksek lisans ve 16 doktora tezi dahil edilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak sınıflandırma formu kullanılmıştır ve uzman görüşü ile gerekli değişiklikler ve eklemeler yapılmıştır. Bu form ile çalışmanın genel yönelimlerinin neler olduğu, çalışmalarda bulunan sonuçlara göre dağılımı, model oluşturma etkinliklerinin (MOE) sınıf düzeyleri ve öğrenme alanına göre sınıflandırılması şeklinde incelenmiştir. Doküman analizi olan bu çalışmada içerik analizi ile veriler analiz edilmiştir. Tezlerin bulgularından elde edilen model oluşturma etkinlikleri, öğrenme alanları ve sınıf seviyelerine göre kategorileştirilmiştir. Sonuçlar detaylı olarak sınıflandırıldığında model oluşturma etkinliklerinin matematik eğitiminde daha çok yer alması gerektiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bunun yanında çalışmalarda matematiksel modellemenin; dersi zevkli ve eğlenceli hale getirdiği, üst düzey ve üst bilişsel becerileri geliştirdiği, akademik başarıyı ve tutumu olumlu yönde etkilediği, kavramların daha anlamlı öğrenildiği, günlük hayat ile ilişkilendirmenin kolay olduğu ve işbirlikli bir öğrenme ortamı sağladığı şeklinde olumlu sonuçlar ortaya çıkardığı görülmüştür. Öte yandan çalışmalarda ortaya çıkan MOE kullanımına ilişkin olumsuz sonuçlar arasında problemlerin uzun ve karmaşık olması nedeniyle zor olduğu ve derste zaman alıcı bir uygulama olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırma sonucu 307 MOE incelenmiş olup her bir problemin içerdiği kazanımlar ve öğrenme alanları sınıf düzeylerine göre gruplandırılarak tablo haline getirilmiştir.
Türkiye'de 2015-2020 yılları arasında beden eğitimi ve spor rekreasyon ve spor yönetimi alanlarında yapılmış tezler üzerine bir değerlendirme
Bu araştırmanın amacı, beden eğitimi ve spor, spor yönetimi ve rekreasyon alanında yapılmış olan tezlerin araştırma eğilimlerinin kapsamlı bir şekilde analiz edilmesidir. Araştırma lisansüstü tez çalışmaları literatür taraması yapılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın evrenini, 2015 yılından 2020 yılına kadar YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanına kayıtlı "Beden Eğitimi ve Spor", "Spor Yönetimi" ve "Rekreasyon" Ana Bilim Dallarında yürütülen ulusal tezler oluşturmuştur. Örneklemini ise bu tezlerden elektronik erişime açık olan 333 Rekreasyon, 219 beden eğitimi ve 64 yönetim anahtar kelimesiyle incelenen toplamda 616 yüksek lisans tezi oluşturmuştur. Verileri toplamak amacıyla Spor Yönetimi, Beden Eğitimi ve Spor ve Rekreasyon anahtar kelimeleriyle yapılan araştırmada hazırlanan tezleri inceleme formunda yer alan; tez türü, yıl, üniversite, bölüm, başlık, yazar, anahtar kelime, araştırma yöntemi, örneklem grubu, veri analiz yöntemi ve veri toplama yöntemi gibi 11 farklı tema içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre: beden eğitimi ve spor disiplininde yapılmış olan yüksek lisans tezlerinin en fazla 2019 ve 2020 yıllarında ve en fazla rekreasyon alanında, araştırma yöntemi olarak en çok betimsel tarama modeli, örneklem grubu olarak en çok alan, üniversite öğrencileri ve genel popülasyon ile çalışıldığı, veri analiz tekniği olarak en çok içerik analizi ve parametrik tekniği kullanıldığı ve veri toplama aracı olarak en çok anket kullanıldığı belirlenmiştir.
Argümantasyon yöntemi ve doğrudan-yansıtıcı yaklaşımın bilimin doğası anlayışına etkisi: Bir meta-analiz çalışması
Bilimin doğası anlayışı üzerine yapılan çalışmaların son yıllarda artmasıyla beraber bilimsel bilgiye ulaşmanın doğru yolları öğrencilere ve öğretmen adaylarına aktarılmaya çalışılmaktadır. Çalışmalar son yıllarda her ne kadar artmış olsa da örneklemlerin küçük olması bu çalışmaların genellenebilirliklerinin düşük olmasına sebebiyet vermektedir. Bu çalışmada argümantasyon yöntemi ile doğrudan-yansıtıcı yaklaşımın öğrencilerin ve öğretmen adaylarının bilimin doğası anlayışları üzerine etkisinin meta-analiz ile incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya 2006-2019 yılları arasında yapılan deneysel ve yarı deneysel desenler içeren ulusal 13 yüksek lisans ve 4 doktora tez çalışması dahil edilmiş ve bu çalışmalar Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezinden ilgili anahtar kelimeler yoluyla taranmıştır. Taranan tezlerdeki nicel veriler meta-analiz kullanılarak değerlendirilmiş ve çalışmaların etki büyüklükleri ile genel etki büyüklüğü CMA (Comprehensive Meta-Analysis) programı kullanılarak genel bir görüş ortaya çıkarmak için hesaplanmıştır. Bu sayede argümantasyon yönteminin ve doğrudan-yansıtıcı yaklaşımın bilimin doğası anlayışlarına etkisi bütüncül bir bakış açısıyla incelenerek daha isabetli ve genellenebilir sonuçlara varılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın sonununda argümantasyon yönteminin bilimin doğası anlayışı üzerinde diğer yöntemlere göre çok geniş düzeyde, doğrudan-yansıtıcı yaklaşımın ise küçük düzeyde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Evaluation of the use of content analysis in graduate theses
Qualitative content analysis has started to be used more in the recent years, especially in the last decade. This trend exists in Turkey as well. It can be said the method was founded in 1952 by Berelson, when his book Content Analysis in Communication Research was published. In this book, Berelson defined content analysis as a quantitative research technique. Criticisms arose shortly after, with Kracauer being the first critique. In the same year, Kracauer (1952) published an article titled The Challenge of Qualitative Content Analysis, in which he rejected content analysis being labeled as quantitative, and declared that the method, in fact, is a qualitative technique. The debate about if content analysis is quantitative or qualitative has been going on about since then, and content analysis has been studied methodologically as well as being used as a research technique. The motivation of this study is to identify the process and characteristics of qualitative content analysis. The aims of this study are, first, to contribute to the methodology literature in Turkey and, second, to explain how the technique is conducted and, if there is any, to overcome the misunderstandings about it. In this study, qualitative content analysis is used as the research technique. First, with literature review, it is aimed to understand the background of content analysis, where it is used, and how qualitative content analysis is conducted. With qualitative content analysis, it is aimed to identify the characteristics of the technique. For this aim, Master's and PhD theses which are written in Turkey and used qualitative content analysis in their studies are analyzed. The theses are selected from Council of Higher Education's online Thesis Center through consecutive unit type purposive sampling. There are 27 Master's and 15 PhD theses in the sample. After conducting qualitative content analysis on the sample, it is found that there is confusion about how to conduct qualitative content analysis. To overcome this confusion, some pathways are offered about conducting qualitative content analysis for researchers to reveal the difficulties related with the technique.
Türkiye'de halk oyunları olgusuna akademik bakış: Lisansüstü tez çalışmalarının içerik analizi
"Türkiye'de Halk Oyunları Olgusuna Akademik Bakış: Lisansüstü Tez Çalışmalarının İçerik Analizi" adlı araştırma çalışmasında, 1998-2018 yılları arasında, Türk halk oyunlarını konu alan, Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi Sistemi'nde (https://tez.yok.gov.tr) bulunan, daha önceden belirlenen anahtar kelimeler ile tespit edilen lisansüstü tez çalışmaları incelenmiştir. Bu araştırma çalışmasında, Türk halk oyunlarını konu alan lisansüstü tez çalışmalarının, araştırma konularına göre yönelimleri tespit edilmiştir. Bu sayede ileride yapılacak araştırma çalışmalarına yön vermek ve kolaylık sağlamak amaçlanmıştır. Bu amacın yanında, lisansüstü tez çalışmalarının tasnifini yaparak bilgi ve veri karmaşasından kurtaracağı söylenebilir. Birinci bölümde, araştırma yöntemi olan içerik analizinde kullanılacak kodların ve temaların anlamları geniş bir literatür taraması ile araştırılmış ve bu araştırma çalışmasındaki terminolojik anlamları ve amaçları aktarılmıştır. İkinci bölümde araştırma çalışmasına dahil edilen 185 adet lisansüstü tez çalışması incelenerek içerik analizi uygulaması yapılmıştır. Her tez için künyeler oluşturularak tez numarası, yazarı, yılı, tez türü, tez çalışmasının adı, tez çalışmasının yapıldığı üniversite, tez çalışmasının yapıldığı enstitü, araştırma çalışmasında belirlenen ve ilgili oldukları kodları ve temaları aktarılmıştır. Her tez çalışmasının içerikleri bölümler halinde betimlenmiştir. Üçüncü bölümde araştırma çalışmasının problemleri hakkında elde edilen veriler grafik ve tablolar şeklinde aktarılmıştır. Çıkan nitel veriler alanda yapılacak olan diğer çalışmalara kaynaklık etmesi amacıyla yorumlanmıştır.
Sosyobilimsel konular üzerine yapılan lisansüstü tezlerin içerik ve yöntem açısından değerlendirilmesi
Araştırma, ülkemizdeki üniversitelerde çalışılmış SBK ile ilgili lisansüstü tezlerin sistematik bir şekilde çözümlemesi yapılarak alanlardaki araştırma eğilimlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu tarz çalışmalar hazırlanılmış tezlerin analizini yapar ortaya çıkan sonuçları değerlendirir, yorumlar. Sonuçlar çıkararak yeni yapılacak araştırmalara destek olma, yardımcı olma açısından önemlidir. SBK sürekli karşımıza çıkan, olumlu mu olumsuz mu olduğu tartışmaya açık olan ve anlaşılması zor konulardır. Bu konular bilimsel ve sosyal açıdan zıtlık içerikli, eleştirel düşünme ve yargılama yapmayı gerekli kılan konulardır. Çalışmanın amacı son on dört sene de ülkemizde SBK' ya yönelik öğrenciler, öğretmenler ve öğretmenlik okuyan üniversite öğrencileriyle yapılmış tezleri incelemektir. Sistematik incelemeden yararlanılan bu çalışmada, belirlenen ölçütler doğrultusunda 2008-2022 yılları arasında Türkiye'de yayınlanmış SBK' ya dönük 127 adet lisansüstü tez incelemeye alınmıştır. İncelenilen tezlerin %76' sı yüksek lisans düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Veri kaynağının %40' ı ortaokul öğrencileri, %37'sinin ise öğretmen adayları olduğu görülmüştür. Argümantasyon tabanlı öğrenme %15 oranında 40 tez ile en fazla karşımıza çıkan SBK ile ilgili tema olmuştur. Durum çalışmasının %36,22 oranında, deneysel-yarı deneysel desen yöntemlerinin %33,07 ve tarama(betimse ve ilişkisel tarama) modelinin %25,19 oranlarında kullanıldığı görülmüştür. Veri toplama aracı olarak anket ve görüşme formunun diğer veri toplama araçlarından daha fazla olduğu tespit edilmiştir. İncelenilen tezlerde konuların öğretiminde öğretmenlerin yeterince öz yeterlilik ve bilgiye sahip olmadığı görülmüştür. Öğretmen adaylarına etkin eğitim içeriklerinin kavratılması, örgün eğitim de bunun ders programlarına konulması, öğretmenlere ise bu içeriklerin öğretimine yönelik hizmet içi eğitimlerin verilmesi önerilebilir.
2010-2020 yılları arasında matematik eğitimi alanında nitel araştırma ile yapılmış lisansüstü tezlerin içerik analizi
Bu araştırmanın amacı Türkiye' de 2010-2020 yılları arasında matematik eğitimi alanında nitel yöntemle yapılan yüksek lisans ve doktora tezlerinin eğilimlerini tespit etmek ve ilgili alana önerilerde bulunmaktır. Bu amaçla YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden, araştırmanın konusuna uyan ve ulaşılabilen 507 lisansüstü tez çalışması betimsel içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Tezler yıl, üniversite, enstitü, tez türü, danışman unvanı, konu eğilimi, nitel araştırma deseni, yöntem özellikleri (çalışma grubu, örneklem büyüklüğü, örnekleme yöntemi, veri toplama yöntemi/aracı, veri çeşitlemesi durumu, veri analiz yöntemi), uygulama süresi, matematik öğrenme/alt öğrenme alanı, güvenirlik çalışması yapma durumu ve bulguların eğitsel açıdan etkileri kapsamında sınıflandırılmıştır. İlgili tezleri sınıflandırmak için literatürden faydalanılarak geliştirilen Tez İnceleme Formu kullanılmıştır. Araştırma sonuçları en fazla tezin 2019 yılında ve tezlerin tamamının 62 farklı üniversitede yayımlandığını göstermektedir. Tezler üniversite ve enstitü bağlamında incelediğinde nitel desende en fazla tez yayımlayan üniversitenin Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), yine bu konuda en fazla yayım yapan enstitünün ise eğitim bilimleri enstitüsü olduğu görülmüştür. Nitel desende çalışılan lisansüstü tezlere en fazla doçent doktor unvanına sahip öğretim üyelerinin danışmanlık yaptığı bu araştırmanın sonuçları arasındadır. Tezlerde en çok tercih edilen nitel araştırma deseni durum çalışması deseni olmuştur. Veri toplama aracı olarak en fazla yarı yapılandırılmış görüşme kullanılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak ise en çok doküman analizinin kullanıldığı görülmüştür. Tezlerin çoğunun çalışma grubunu 1 ile 10 kişi arasında seçtiği, ağırlıklı olarak öğretmenlerin tercih edildiği ve örnekleme yöntemi olarak ise en çok ölçüt örneklemenin kullanıldığı sonucuna varılmıştır. İncelenen tezlerin %64' ünde veri çeşitlemesi yapılmıştır. Tezlerin dörtte üçünden fazlası da geçerlik güvenirlik çalışmasına yer vermiştir. Ayrıca incelenen araştırmaların yarısından fazlasında uygulama sürelerine ilişkin bir bilgi verilmediği görülmüştür. Araştırmalarda, elde edilen nitel verilerin analizinde en çok tercih edilen yöntem içerik analizi yöntemi olmuştur. Konu eğilimine göre incelenen tezler yirmi beş kategori altında toplanmış ve en fazla çalışılan kategoriler "öğrenci/öğretmen/veli görüşü" kategorisi ile "sınıf içi matematiksel uygulamalar/öğretim süreci inceleme" kategorisi olmuştur. Matematik öğrenme ve alt öğrenme alanı bağlamında incelenen tezlerin 292 tanesinin matematik öğrenme ve alt öğrenme alanına ilişkin olmadığı görülmüştür. Geriye kalan tezler ortaokul matematik öğrenme/alt öğrenme alanına ve lise matematik öğrenme/alt öğrenme alanına göre sınıflanmıştır. Ortaokul matematik öğrenme alanlarından en fazla sayılar ve işlemler alanında, alt öğrenme alanlarından ise en fazla kesirler alanında çalışmanın yapıldığı bulgusu elde edilmiştir. Lise matematik öğrenme alanlarından en çok sayılar ve cebir alanında, alt öğrenme alanlarından ise en çok çalışmanın fonksiyonlar alanında yapıldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Nitel Araştırma, Matematik Eğitimi, Betimsel İçerik Analizi
Fen öğretiminde 2008 - 2022 yılları arasında sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımı ile ilgili lisansüstü tezlerin içerik analizi
Bu çalışmada 2008-2022 yılları arasında fen öğretiminde sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımı üzerine yapılmış Yüksek Öğretim Tez Merkezi'nde (http://tez2.yok.gov.tr/) tespit edilen 32 yüksek lisans ve 16 doktora tezi doküman incelemesi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca alandaki eksikliklerin ve yönelimlerin tespit edilmesi ve fen öğretiminde sorgulamaya dayalı öğrenme konusundaki genel çerçevenin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nite araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi ile yürütülmüştür. Fen eğitimi üzerine daha önce yapılmış içerik analizi çalışmalarında oluşturulan temalar ve kategoriler dikkate alınarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Fen Eğitimi Tez Sınıflama Formu" kullanılarak içerik analiziyle bu çalışmanın örneklemini oluşturan 48 lisansüstü çalışma incelenmiştir. Çalışmalara ulaşmak için YÖKTEZ veri tabanında "sorgulamaya dayalı" ve "sorgulamaya dayalı öğrenme" anahtar kavramları taratılmıştır. Tüm çalışmalar türü, yayınlandığı yıl, şehir, danışman unvanları, araştırma yöntemleri, araştırma model türü, örneklem türü, örneklem büyüklüğü, örneklem düzeyi, veri toplama aracı, anket tipi, kavramsal anlama testi türü, veri analiz yöntemi ve veri analiz yöntem türleri açısından incelenmiştir. Veriler MS-Excel programı kullanılarak elde edilmiştir. Bu kategoriler temel alınarak lisansüstü çalışmaların hepsi yüksek lisans ve doktora tezleri olarak ayrı ayrı değerlendirilmiş ve frekans ve yüzde değerleri tablo ve grafikler aracılığı ile sunulmuştur. Verilerin analizi betimsel analiz yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara bakıldığında fen öğretiminde sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımını konu edinen tezlerin çoğunluğunu yüksek lisans tezleri oluştururken, doktora tezlerinin sayıca daha az olduğu, araştırmacıların ağırlıklı olarak nicel araştırma modelini tercih ettikleri, çalışmaların en fazla 2019 yılı içerisinde yapıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Lisansüstü çalışmalar Ankara şehrinde bulunan üniversitelerde sayıca fazla dağılıma sahiptir. İncelenen çalışmaların çoğunda örneklem olarak lisans öğrencilerinin tercih edildiği ilköğretim kademesinde yapılan çalışma sayısının az olduğu, örneklem büyüklüğünde ise en fazla dağılımın 51-100 aralığında olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımını konu edinecek gelecekteki çalışmalara öneriler getirilmiştir.
Türkiye'de 2003-2021 yılları arasında fen bilimleri alanında yaratıcı drama yöntemi kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de 2003-2021 yılları arasında fen bilimleri alanında yaratıcı drama yöntemi kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından dağılımını incelemektir. Araştırmada betimsel analiz yoluyla çalışmaların; yapıldıkları yıllar, lisansüstü düzeyler, yapıldıkları üniversiteler, araştırma yöntemleri, örneklem büyüklükleri, çalışma grupları, veri toplama araçları, içerisinde kullanılan fen konu alanları, araştırmacı cinsiyetleri, yaratıcı drama yöntemiyle birlikte tez başlığında ifade edilen ve edilmeyen diğer model, strateji, yöntem ve tekniklerin dağılımı incelenmiştir. Bu araştırma, Fen Bilimlerinde Yaratıcı Drama yöntemi kullanılarak yapılan lisansüstü çalışmaları tek bir çatı altında toplaması ve araştırmanın çeşitli değişkenler açısından bulgular ortaya koymasıyla birlikte, gelecekte yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacak olması açısından önemlidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden ve araştırmanın doğasına uygun olan "doküman analizi" tekniği kullanılmıştır. Doküman analizi tekniğine uygun olarak, verilerin çözümlenme aşamasında betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, YÖK Ulusal Tez Merkezinde 2003 ve 2021 yılları arasında " Yaratıcı drama", " Yaratıcı drama and Fen", "Fen and Yaratıcı drama", "Drama and Fen", "Fen and Drama", "Drama and Çevre", "Çevre and Drama" anahtar sözcüklü izinli lisansüstü tezler oluşturmuştur. Bunlardan, 2003-2021 yıllarında yapılanlar, problemin konusuna ve dahil etme kriterlerine uygun olanlar seçilmiştir. Araştırmanın örneklemini, yüksek lisans ve doktora olmak üzere 62 lisansüstü izinli tez oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak, dokümanlardan yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, lisansüstü tezlerin en fazla 2019 yılında yapıldığı, en çok yüksek lisans düzeyinde çalışma yayımlandığı, en fazla tezin Gazi Üniversitesinde yazıldığı, en çok nicel araştırma yöntemi kullanılarak yapıldığı, en fazla çalışmanın yapıldığı örneklem büyüklüğü ise 21-40 arasında olduğu, çalışma grubu olarak ortaokul öğrencileriyle daha fazla çalışma yapıldığı, veri toplama aracı olarak en çok nicel veri toplama aracı olan testlerin seçildiği, "Canlılar ve Yaşam" fen konu alanının araştırmalarda en çok işlenen konu alanı olduğu, kadın araştırmacıların en fazla çalışma ürettiği, yaratıcı drama yöntemiyle birlikte en çok 5-E modelinin kullanıldığına yönelik bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda önerilere yer verilmiştir. Araştırmanın önerilerinde ise; yaratıcı drama yönteminin "Canlılar ve Yaşam" konu alanı dışında diğer konu alanlarında da uygulanması, konu ile ilgili yapılacak olan çalışmalarda nicel yöntemden farklı nitel ve karma yöntem de kullanılarak çalışmalar yapılması, üniversitelerde lisansüstü düzeydeki araştırmacılara karma yöntem konusunda verilen derslerin artırılması, geniş aralıktaki örneklem büyüklüğüne sahip örneklem gruplarıyla ve ortaokul düzeyi dışında çalışma gruplarıyla çalışılarak etki boyutunun ortaya çıkarılması, test dışında diğer veri toplama araçlarının kullanımına da ağırlık verilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Fen bilimleri, Yaratıcı drama, Doküman inceleme, Betimsel analiz, Lisansüstü tez.
2000-2022 yılları arasındaki teknoloji destekli geometri öğretiminde başarıyı inceleyen tezlerin sistematik derleme yoluyla incelenmesi
Bu araştırmada 2000-2022 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde yayımlanan teknoloji destekli geometri öğretiminin başarıya etkisi ile ilgili çalışmaları bir sistematik derleme yöntemi olan içerik analiziyle incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden biri olan sistematik derleme modeli kullanılmıştır. Araştırmada belirli kriterler doğrultusunda seçilmiş olan 62 çalışma analiz edilmiştir. Çalışmaların hazırlandığı yıllar, yöntemleri, örneklemi, örneklem büyüklüğü, veri toplama araçları, veri analiz teknikleri, tercih edilen konuları, öğretim teknolojileri ve sonuçları incelenmiştir. Veriler analiz edilirken nitel analiz yöntemlerinden biri olan betimsel analiz tercih edilmiştir. İnceleme sonucu elde edilen veriler grafik, şekil ve tablolar ile ifade edilmiştir. Araştırmanın sonucunda 2013 yılından sonra yapılan çalışmaların sayısında düşüş yaşandığı gözlemlenmiştir. 2019 yılında ani bir artış ile en fazla çalışma yapılmış olmasına rağmen ilerleyen yılda çok az çalışma yapıldığı görülmüştür. Çalışmalarda sıklıkla ortaokul öğrencilerinin tercih edildiği görülmüştür. Okul öncesi, ilkokul, lise ve lisans düzeyindeki öğrenciler ile az çalışma yapılmıştır. Örneklem büyüklüklerinin sıklıkla 31-50 ve 51-100 kişi arasında tercih edildiği görülmüştür. Ancak 30 kişiden az ve 100 kişiden fazla olan örneklem büyüklükleri ile az çalışma yapılmıştır. Araştırma yöntemlerinden sıklıkla nicel ve karma yöntemlerin tercih edildiği görülmüştür. Veri toplama araçlarından daha çok başarı testlerinin ve tutum ölçeklerinin tercih edildiği görülmüştür. Veri analizleri yapılırken t-testlerinin daha çok tercih edildiği görülmüştür. Konular arasında sırasıyla en çok geometrik cisimler ve şekiller, çokgenler ve dönüşüm geometrisi tercih edilmiştir. Öğretim teknolojileri arasında ise sırasıyla en çok Geogebra, Cabri ve Geometer's Sketchpad dinamik yazılımlarının tercih edildiği görülmüştür. Geometrik cisimler ve şekiller konusunun ele alındığı çalışmalarda sıklıkla Cabri'nin kullanıldığı görülmüştür. Ancak diğer öğretim teknolojileri ile yeterli çalışma yapılmadığı fark edilmiştir. Çokgenler konusunda ise Geogebra ve Geometer's Sketchpad yazılımlarının tercih edildiği diğer öğretim teknolojilerinin yeterince tercih edilmediği görülmüştür. Çember ve daire konusunu ele alan çalışmalarda ise sıklıkla Geogebra'nın tercih edildiği tespit edilmiştir. Çalışmalarda elde edilen sonuçlara baktığımızda ise teknoloji destekli geometri öğretiminin öğrenci başarısında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Beklenen başarıyı elde edemeyen araştırmacılar durumun yazılımdaki teknik aksaklıklardan, grubun küçük olmasından, çalışmanın kısa zamanda yapılmış olmasından ve sınıf yönetiminden kaynaklanabileceğini belirtmiştir. Bu alanda yeni çalışma yapacak olan araştırmacılara yeteri kadar çalışma yapılmayan konuları, öğretim teknolojilerini, örneklem türünü, örneklem büyüklüğünü ve araştırma yöntemini tercih etmesi önerilmiştir. Bu şekilde doyum noktasına ulaşan çalışmaların tekrar etmesi yerine alandaki eksiklikleri giderecek çalışmaların yapılması beklenmiştir.
Ortaokul Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi eğitimi üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu araştırmada Ortaokul Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi eğitimi üzerine yapılmış lisansüstü tezler incelenmiştir. Bu çalışmayla, konuyla ilgili yapılan tezlerin farklı açılardan durumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Ayrıca çalışmanın literatüre, araştırmacılara ve eğitimcilere katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Araştırma kapsamına alınan tezler; lisansüstü düzeyi, üniversite, araştırmacı cinsiyeti, danışman unvanı, sayfa sayısı, enstitü, anabilim dalı, bilim dalı, araştırma modeli, araştırma deseni, veri analiz yöntemi, veri toplama aracı, örneklemi ve örneklem seçim tekniği, konu, sonuç ve öneri gibi açılardan incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma modellerinden olan doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Araştırma için kullanılacak tezler YÖKTEZ üzerinden tarama yapılarak elde edilmiştir. Yapılan tarama sonucunda 84 adet lisansüstü teze ulaşılmıştır. Bu tezlerden 6 tanesi erişime açık olmadığı için araştırmaya dâhil edilmemiştir. İncelenen 78 tezden 67 tanesinin yüksek lisans, 11 tanesinin doktora tezi olduğu görülmüştür. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizine tabi tutularak tema ve kategorilerine ayrılıp, frekans ve yüzde hesaplamaları yapılarak tablolara aktarılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre tezlerin en çok 2019 yılında yapıldığı, doktora tez sayısının daha az olduğu, erkek araştırmacıların kadın araştırmacılardan daha fazla olduğu sonucuna varılmıştır. Tezlerin en çok Gazi Üniversitesi'nde yapıldığı, enstitü olarak Eğitim Bilimleri Enstitüsü'nde yapıldığı ortaya çıkmıştır. Bunun dışında araştırma modeli olarak en çok nicel yöntemin tercih edildiği, veri analiz yöntemi olarak betimsel analiz yönteminin kullanıldığı, veri toplama aracı olarak en çok yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanıldığı ortaya çıkmıştır. Araştırmacıların çalışma grubu olarak çoğunlukla 8. sınıf öğrencilerini, sosyal bilgiler öğretmenlerini ve ders kitaplarını seçtikleri tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma konusu olarak en çok öğrencinin akademik başarısı ve sergilediği tutum seçilmiştir. İncelenen tezlerin sonuçlarına bakıldığında en sık karşılaşılan sonucun araştırmada test edilen yöntem tekniğin öğrencilerin akademik başarısını artırdığı ve derse yönelik tutumu geliştirdiği sonucu olduğu görülmüştür. Akabinde gelen sonuçlar arasında ise ders kitaplarının kriterlere uygun hazırlanmadığı, öğretim programının yapılandırmacı yaklaşıma uygun olmadığı ve yeniden düzenlenmesi gerektiğine yönelik çok sayıda sonuç çıkmıştır. İncelenen tezlerde en çok yapılan öneri ise "ders kitapları yeniden hazırlanmalı ve görsel ögeler iyileştirilmelidir" şeklinde olmuştur. Araştırmada elde edilen bulgular doğrultusunda öncelikle T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük eğitimine ilişkin tez çalışmalarının artırılması gerektiği önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Eğitimi, Ortaokul, Yüksek Lisans Tezleri, Doktora Tezler
Muhasebe eğitiminde bilişsel yük teorisi
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de muhasebe eğitimi öğrenme - öğretme sürecindeki sorunları konu alan lisansüstü tezler ile muhasebe eğitiminde Bilişsel Yük Teorisini konu alan uluslararası düzeyde yayınlanmış makale ve bildiri çalışmalarını analiz etmektir. Araştırmanın evrenini Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan lisansüstü tezler, Semantic Scholar ve Google Akademik veri tabanındaki makale ve bildiriler oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak sistematik literatür analizi deseni tercih edilmiş ve elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Lisansüstü tezlerden, uluslararası düzeyde yayınlanmış makale ve bildirilerden elde edilen veriler analiz edilerek Türkiye'de muhasebe eğitiminin öğrenme ve öğretme sürecindeki sorunları, muhasebe eğitiminde Bilişsel Yük Teorisi'nin ilkelerini uygulayan çalışmaların yayın yılları,yayın türleri, araştırma yöntemleri, veri toplama yöntemleri (araçları), örneklem grupları, öğrenme alanları, bilişsel yük türü/ türleri ve çalışmaların sonuçları ile ilgili bulgulara ulaşılmıştır. Sistematik literatür analizi sonucunda Türkiye'de muhasebe eğitimi öğrenme ve öğretme sürecindeki sorunların genel olarak muhasebe konularının karmaşık ve soyut olması ile öğretim materyallerinin yetersiz olmasından meydana geldiği, Bilişsel Yük Teorisi ilkelerinin muhasebe eğitiminde kullanılması sonucunda ise ilgili sorunların çözüme ulaştığı ve kalıcı öğrenmenin gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Türkiye'de pazarlama iletişimi alanında hazırlanmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi
Bilimsel faaliyet kümülatif bir yapıda olduğundan veri üretimi kadar verilerin tasnifi de önem arz etmektedir. Çeşitli veri tabanlarından elde edilen verilerin pek çok parametre bağlamında betimlenmesine ve düzenlenmesine katkı sunan bibliyometrik analizler, bir alandaki yayınların araştırmacıların ihtiyaç duyacağı biçimde tasnif edilmesini de sağlamaktadır. Bu yolla literatürdeki boşluklar fark edilebilmekte ve yeni çalışmalar için yol haritaları üretilebilmektedir. Bu çalışmanın amacı da 1994-2021 yılları arasında pazarlama iletişimi üzerine yayınlanmış yüksek lisans ve doktora tezlerinin bibliyometrik analizinin gerçekleştirilmesidir. Çalışmada tezlerin türü, erişilebilirlik durumu, dili, yıllara göre dağılımı, anabilim dalı, üniversite dağılımı, danışman unvanı, araştırma yöntemi, veri toplama yöntemi, veri analiz tekniği ve tezlerde ele alınan konular incelenmiştir. Bu bağlamda 33'ü doktora 130'u yüksek lisans olmak üzere toplamda 163 lisansüstü çalışma ele alınmıştır. Analiz sonucunda lisansüstü çalışmaların %41,9'unda nicel yöntemin tercih edildiği, %39,7'sinde ise nitel yöntemin uygulandığı tespit edilmiştir. Veri toplama araçlarına göre dağılım parametresinde ise çalışmaların %41,9'unda anket, %29'unda ise doküman incelemesi yöntemleriyle veri toplandığı anlaşılmıştır. Görüşme + gözlem ve katılımcı + gözlem tekniklerinin ise %0,6 oranı ile en az tercih edilen veri toplama aracı olduğu görülmüştür. Veri analizi teknikleri açısından ise lisansüstü çalışmaların %11,5'inde t-testi, %10,5'inde içerik analizi, %10,1'inde ise anova kullandığı anlaşılmıştır. 2019 yılından sonra pazarlama iletişimi anahtar kelimesini içeren yüksek lisans tezlerinin sayısında bir düşüş olduğu ortaya çıkmış, bu durumun küresel pandeminin dijital pazarlamaya yönelik ilgiyi arttırmasının akademideki yansıması olabileceği şeklinde yorumlanmıştır. Çalışmamız aracılığıyla ilgili alandaki lisansüstü tezler bibliyometrinin ilkeleri doğrultusunda tasnif edilmiş ve alanda araştırma yapmayı amaçlayan bilim insanlarını yönlendirecek veriler üretilmiştir.
Türkiye'de ilköğretimden ortaöğretime geçiş uygulamalarıyla ilgili üniversitelerde yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Türkiye'de ilköğretimden ortaöğretime geçiş uygulamaları ile ilgili üniversitelerde lisansüstü düzeyde, 2000 ile 2020 yılları arasında gerçekleştirilmiş YÖK Ulusal Tez Merkezinde bulunan ve internet ortamında erişime açık olmasına izin verilen yetmiş dokuz adet lisansüstü çalışmanın, çeşitli değişkenlere göre dağılımının nasıl gerçekleştiğini incelemek ve değerlendirmektir. Bu araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Tezler titizlikle okunmuş, bulgular genel tablo üzerinde kategorilere, frekanslara, yüzde tablolarına ve sütun grafiklerine dönüştürülmüş ve değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda incelenen tezlerin %95 oranında yüksek lisans olarak çalışıldığı, tezlerin yoğun olarak 2010 ve 2020 yılları arasında gerçekleştirildiği, en fazla lisansüstü çalışmaların sırasıyla Gazi, Hacettepe, Abant İzzet Baysal ve Ankara Üniversitelerinde yapıldığı görülmektedir. Prof. Dr. danışman unvanının %38 oran ile dikkat çekici olduğu, örneklem seçiminde %47 oranında öğrencilerle çalışıldığı, nicel araştırma modelinde gerçekleştirilen çalışmaların yüksek olduğu, içerik temalarına göre dağılımında ise Ortaöğretime Geçiş Genel Değerlendirmenin ön plana çıktığı görülmektedir. Tezlerin içerik temaları incelendiğinde, ortaöğretime geçiş sınav sorularının hangi özelliği ne kadar ölçtüğü konusunda soru işaretlerinin bulunduğu bir durumda öğrencide var olan ilgi ve yeteneği keşfetmesine ortam hazırlamadan öğrencileri sınavı kaybetti olarak nitelemenin doğru bir yaklaşım olmadığı düşünülmektedir. Sınav uygulamalarının dışında, öğrencilerin "yönlendirmeye" dayalı olarak farklı uygulama sistemleriyle ortaöğretime geçişinin sağlanabileceği düşünülmektedir. Bu araştırmadaki bulgulara ve ulaşılan sonuçlara bağlı olarak çeşitli öneriler geliştirilmiştir.
Genel Türk tarihi anabilim dalında yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi
İnsan geçmişten günümüze kadar olan süreç içerisinde inceleyen, araştıran ve merak eden bir yapıda olmuştur. Bu merakın neticesinde geçmişteki olaylar gün yüzüne çıkartılmış, konunun doğruluğu açısından derinlemesine araştırılması sağlanmıştır. Böylece meraktan doğan bir bilim olan tarih bilimi ortaya çıkmıştır. Yazının icadı ile birlikte güncel tarih kayıt altına alınmış, geçmişe dair ulaşılan bilgiler kütüphanelerde muhafaza edilmiştir. Kayıt altına alınan bilgiler ışığında Genel Türk Tarihi Anabilim Dalında ortaya koyulan lisansüstü tezlerin incelenmesi olarak hazırlanan çalışmada, YÖK Tez Merkezi Veri Tabanında 1987-2022 yılları arasında yapılmış olan lisansüstü tezler incelenmiştir. Ulaşılan sonuçlar tablolalaştırılmış ve lisansüstü tezlerin incelenmesi yapılmıştır. Lisansüstü tezler inceleme sonrası coğrafyalara ve çağlara göre ayrılmıştır.
Graduate-level thesis writing in a second language:Perspectives of students and advisors
This study explores (1) the difficulties experienced by graduate students in writing their thesis, (2) perceptions of students and advisors regarding responsibilities in thesis supervision and (3) the expectations of graduate students and thesis advisors from each other and from the university in this writing process. The participants were master's students and thesis advisors in social sciences disciplines at an English-medium state university in Turkey. Data of the study was obtained from surveys and semi-structured interviews. Sixty-three students and 35 advisors completed the surveys and a subset from each group (n=16 and n=9, respectively) were interviewed subsequently. The findings indicate that students experience major writing problems related to English language, rhetorical organization and functions of thesis genre and its chapters. Perceptions of students and advisors with respect to their responsibilities converge largely on various aspects such as finding a research subject or adopting a systematic study approach, but for a better time management, students expect more meeting initiation, frequent feedback and guidance from their advisors. Furthermore, advisors do not consider dealing with language-related problems of students as a part of advisor responsibilities. The findings of the study reveal that second language graduate student writers need urgent support in their thesis writing processes and that both students and advisors agree on the need for opportunities such as an academic writing center or an academic writing course for graduate students.
Söz varlığı ve sözcük öğretimi öğretimi üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi (Ortaokul düzeyi)
Bu çalışmanın amacı; Türkçe eğitimi alanında söz varlığı ve sözcük öğretimi üzerine yapılmış ortaokula yönelik lisansüstü tezleri incelemek ve bu tezlerin alana olan katkısını ortaya koymaktır. Çalışmanın veri kaynağını 1981-2018 yılları arasında yazılan ve Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından ulaşılabilen ortaokula yönelik lisansüstü tezler oluşturmaktadır. Tarama yöntemiyle elde edilen veriler doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada söz varlığı ile yapılan lisansüstü tezler; programlarına, yıllarına, enstitülerine, konularına, örneklem/çalışma grubuna, yöntemlerine, sonuç ve önerilerine göre incelenmiştir. Çalışmanın sonucun-da söz varlığı ve sözcük öğretimi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin daha çok yüksek lisansta yoğunlaştığına, sosyal bilimler enstitüsünde bu konuyla ilgili daha fazla çalışma yapıldığına, en çok araştırılan konuların öğrencilerin yazılı kelime hazinesi tespiti ve ders kitaplarının kelime hazinesi tespiti olduğuna, örneklem/çalışma grubu olarak en fazla 5. sınıf ve ders kitaplarının seçildiğine ulaşılmıştır. Ayrıca çalışmanın sonucunda; yapılan tezlerde en fazla tarama modeli kullanıldığı, veri analizi olarak en fazla doküman analizi yapıldığı ve veri toplama aracı olarak en fazla kompozisyon kullanıldığı görülmüştür. Tezler sonuç ve önerilerine göre de incelenmiş olup ulaşılan sonuçların ders kitapları ve öğrenci yazılı anlatımlarındaki söz varlığını tespit etmede yoğunlaştığı görülmüştür. İncelenen tezlerde ders materyallerinin nitelik olarak söz varlığını geliştirmeye yönelik arttırılması ve okuma alışkanlığını geliştirmeye yönelik etkinlikler yapılması sıklıkla önerilmiştir.
Sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinen ulusal ve uluslararası çalışmaların içerik analizi (2005-2021)
Bu çalışmanın amacını 2005 ve 2021 yılları arasında sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinen ulusal alandaki yüksek lisans ve doktora tezlerini, ulusal ve uluslararası alandaki makale çalışmalarını tematik olarak incelemek oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmalara ulaşmak için YÖKTEZ, Dergipark, EBSCO, ERIC, Google Akademik, ScienceDirect veri tabanlarında "eleştirel düşünme", "sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünme", "sosyal bilgiler eğitimi" anahtar kavramları taratılmıştır. Elde edilen ulusal ve uluslararası 73 çalışma araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Araştırmada (Çiltaş, Güler, & Sözbilir, 2012)'in geliştirdiği yayın sınıflama formu sosyal bilgiler eğitimine uyarlanarak kullanılmıştır. Tüm çalışmalar türü, yayınlandığı yıl, künye bilgisi, konusu, kullanılan araştırma yöntemi, araştırma modeli, veri toplama aracı, örneklem ve örneklem büyüklüğü, veri analiz yöntemi ve veri analiz yöntem türleri açısından incelenmiştir. Bu ölçütler sayesinde çalışmaların hepsi kodlandırılmış ve bu kodlamalardan elde edilen verilerden alınan yüzdelik oranlar tablo ve grafikler aracılığıyla sunulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara bakıldığında, ulusal alanda yayınlanan çalışmalarda araştırmacıların ağırlıklı olarak nicel araştırma yöntemlerini tercih ettikleri gözlenmiş, uluslararası alanda yayınlanan çalışmalarda ise nitel araştırma yöntemleri kullanımının ağırlıkta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine ulusal çalışmalarda incelenen çalışmaların çoğunluğunda nicel veri analiz yöntemleri kullanılırken uluslararası tabanlı çalışmalarda nitel veri analiz yöntemlerinin tercih edilmesi dikkat çeken bir noktadır. İncelenen çalışmalarda en sık çalışılan araştırma konusunun tutum-ilgi-algı belirleme olduğu tespit edilmiştir. İncelenen çalışmaların çoğunda örneklem olarak ilköğretim öğrencilerinin kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda ulusal ve uluslararası alanda sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinecek çalışmalara öneriler getirilmiştir.
Üniversite öğrencileri ve toplumsal cinsiyet konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi
Amaç: Bu çalışmada Türkiye'de şu ana kadar, yükseköğretimde, toplumsal cinsiyet ve üniversite öğrencileri üzerine yapılmış araştırmaları konu alan lisansüstü tezlerin doküman inceleme yöntemiyle değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Doküman inceleme yöntemi kullanılarak yapılan çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan konuyla ilgili tezlere YÖK veri tabanından ulaşılmıştır. Elde edilen veriler akademik yayın inceleme formuna göre analiz edilmiştir. Bulgular: Toplumsal cinsiyet algısı ve üniversite öğrencilerini konu alan lisansüstü tezlerin günümüze kadar toplam sayısının 70 olduğu bunlardan 63 tanesinin yüksek lisans 7 tanesinin ise doktora olduğu görülmüş olup bu konuyla ilgili ilk tezin 2007 yılında yayınlandığı en fazla sayının ise 2022 yıllında olduğu belirlenmiştir. Tezlerin üniversite türüne göre dağılımına bakıldığında devlet üniversitelerinin daha fazla olduğu belirlenmiştir. Tezlerin büyük bir çoğunluğunda nicel yöntemin tercih edildiği çok az sayıda tezde nitel yöntem ve karma yöntem kullanıldığı saptanmıştır. Nicel yöntemin daha fazla kullanılmasına bağlı olarak veri toplama araçlarında da nicel veri toplama araçlarının daha fazla kullanıldığı tespit edilmiştir. Tezlerdeki ölçek puanlarına bakıldığında öğrencilerin toplumsal cinsiyet algılarının olumlu yönde ortaya çıkmış olup tezlerde kullanılan çeşitli değişkenlerden cinsiyet ile ölçek arasında anlamlı farklılığın belirgin olduğu diğer değişkenler için ise genellemeye varacak kadar istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar ortaya çıkmadığı tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Toplumsal cinsiyet konusu ile ilgili benzer problemlerin daha fazla çalışıldığı aynı zamanda çalışmalarda kullanılan değişkenlerin homojen yapıda ve az sayıda örneklem üzerinde araştırıldığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda örneklem sayısı artırılarak ve daha heterojen yapıda gruplarla aynı konunun farklı yönlerinin araştırılması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Yükseköğretim, Lisansüstü tezler, Toplumsal cinsiyet, Üniversite öğrencileri, Nitel araştırma
Fen eğitiminde argümantasyon: Bir içerik analiz çalışması
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de 2010-2022 yılları arasında fen eğitiminde Argümantasyon uygulamaları ile ilgili hazırlanmış lisansüstü tezleri incelemektir. YÖK Ulusal Tez Merkezinde yapılan tarama sonucunda 44 doktora ve 106 yüksek lisans tezine ulaşılmıştır. Tezler, içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırma kapsamındaki doktora ve yüksek lisans tezleri; türüne, yayımlanma yılına, danışmanın unvanına, kaynak güncelliğine ve türüne, üniversite ve enstitülerine, araştırma süresine, yöntemine, desenine, örneklem belirleme yöntemine, örneklem grubuna ve büyüklüğüne, araştırma konusuna, veri toplama araçlarına, veri analiz yöntemine, amaçlarına ve sonuçlarına göre incelenmiştir. Çalışmalardaki tezlere kodlar verilmiş ve kodlamalar sonucunda oluşturulan veriler bir Excel programına aktarılmıştır. Veri yüzdeleri hesaplanarak grafik ve tablolar oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda doktora tezlerinden daha fazla yüksek lisans tezi olduğu ve 2019 yılında tez sayısının en fazla olduğu, danışman unvanlarının ise en fazla Doç. Dr. olduğu, kaynakçada en fazla güncel olmayan ve yerli kaynakların kullanıldığı görülmüştür. Doktora tez çalışmalarının en fazla Gazi Üniversitesi'nde, yüksek lisans tez çalışmalarının ise en fazla Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde yapıldığı ve tez çalışmalarının birçoğunun Eğitim Bilimleri Enstitüsüne ait olduğu görülmektedir. Çalışmalarda uygulama süresinin en fazla 11 hafta ve üzerinde olduğu, en fazla Argümantasyon kavramının kullanıldığı ve "Argümantasyon Eğitimi" şeklinde ifade edildiği görülmüştür. Çalışmalarda çoğunlukla karma yöntemin tercih edildiği görülmüştür. Araştırmada en fazla kullanılan örneklem belirleme yönteminin uygun örnekleme yöntemi olduğu, en fazla ortaokul (5.-8. Sınıf) örneklem düzeyi ile çalışma yapıldığı görülmüştür. Tezlerde genellikle ölçekler kullanılarak veriler elde edilmiştir. Nicel veri analizi için en fazla t-testi kullanılmış olup, nitel veri analizi için en fazla içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmalar amaçlarına göre değerlendirildiğinde doktora tezlerinde en fazla akademik başarıya ve eleştirel düşünme becerilerine katkının incelendiği, yüksek lisans tez çalışmalarında ise en fazla akademik başarıya katkının incelendiği görülmektedir. Doktora ve yüksek lisans tez çalışmalarının sonuçlarına bakıldığında en fazla akademik başarıya olumlu katkı sağladığı görülmüştür.