Sosyal bilgiler eğitiminde sürdürülebilir tüketim: Bir karma yöntem araştırması

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler eğitiminde sürdürülebilir tüketim kavramı eğitimini ders kitapları, öğretim programı ve öğretmenler çerçevesinde bir bütün olarak incelemektir. Bu bağlamda 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının ve ders kitaplarının içeriği sürdürülebilir tüketim kavramı kapsamında incelenmiştir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim davranışı düzeyleri ve bu kavramın eğitimi sürecindeki faaliyetleri belirlenmiştir. Böylece sosyal bilgiler dersinin ana unsurları, sürdürülebilir tüketim kavramı bağlamında bir bütün halinde incelenmiştir. Bu araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı (explanatory) desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma genel anlamda birbirini bütünleyen iki alt aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada doküman analizi yöntemiyle sürdürülebilir tüketim kavramına Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ve ders kitaplarında ne kadar ve nasıl yer verildiği incelenmiştir. Dokümanlardan elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. İkinci aşamada ise sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim kavramına ne derece uygun bir yaşam sürdükleri ve bu kavramın eğitimi sürecindeki faaliyetleri incelenmiştir. Bu aşamada basit tesadüfi (rastlantısal) örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 266 sosyal bilgiler öğretmeninden nicel veriler toplanmıştır. Ayrıca amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 21 sosyal bilgiler öğretmeni ise nitel verilerin toplandığı çalışma grubunu oluşturmuştur. Verileri toplama aracı olarak Kiracı (2009) tarafından geliştirilen "Sosyal Bilgiler Öğretmenlerine Yönelik Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen veriler SPSS 22 programı aracılığıyla betimsel istatistiğe tabi tutulmuştur. Buna ek olarak, araştırmacı tarafından alan yazın incelendikten sonra uzmanların görüşleri alınarak sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim kavramının öğretimi ile ilgili görüşlerine yönelik yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Hazırlanan form aracılığıyla katılımcı öğretmenlerden toplanan veriler, ilgili temalar halinde gruplandırılarak betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ve ders kitaplarında sürdürülebilir tüketim kavramı ile ilgili doğrudan içerik bulunmadığı, dolaylı olarak ilgili kavramların bulunduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların sosyal bilgiler öğretmenlerine yönelik sürdürülebilir tüketim davranışı ölçeğinden aldıkları sürdürülebilir tüketim davranışları puanları su, elektrik, geri dönüşüm, ekoloji, ikinci el ve kağıt kullanımı kategorilerinde orta, yakıt kullanımı kategorisinde ise yüksek düzeydedir. Katılımcı öğretmenler, derslerinde sürdürülebilir tüketim ile ilişkili konuları detaylıca işlemeye çalışmakta, sürdürülebilir tüketim konusunun öğretim programına ayrı bir ünite olarak dâhil edilmesi ya da ayrı bir ders olarak okutulması gerektiğini düşünmektedirler. Araştırmanın sonuçlarına göre; sürdürülebilir tüketim kavramının öğretim programına ayrı bir ünite olarak eklenmesi, yönetici, öğretmen ve velilerin öğrencilerin sürdürülebilir tüketim davranışı geliştirebilmeleri için birlikte hareket etmeleri önerilerinde bulunulmuştur.