Theses supervised by Prof. Dr. Hilmi Demirkaya
32 theses · Akdeniz University
Ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarında Anayasa içeriğinin işlenişi
Günümüzde bireylerin vatandaşı oldukları ülkenin anayasası hakkında yeterli bilgiye sahip olmalarının önem ve gerekliliği her geçen gün daha iyi anlaşılmaktadır. Toplum yaşamının gerektirdiği aktif vatandaşlık bilincinin oluşturulmasında sosyal bilgiler dersi önemli bir rol oynamaktadır. Bu ders öğrencilerin aktif ve katılımcı vatandaş olmalarını özendirici bir içeriğe sahip olmalıdır. Günümüz toplumlarında aktif vatandaşlığa yönelik farkındalık düzeyi yüksek öğrenciler yetiştirebilmek amacıyla sosyal bilgiler ders kitaplarında anayasa konusunun öğrenci seviyesine uygun ve yeterli bir şekilde verilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersi öğretim programında anayasaya ilişkin kazanımlara yer verilmesi ve bunun ders kitaplarına uygun bir şekilde yansıtılması önemlidir. Bu araştırmanın amacı Ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki anayasa içeriğinin nasıl işlendiğini belirlemektir. Araştırma nitel araştırma yöntemine uygun olarak tasarlanmıştır. Ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitaplarının doküman incelemesi yoluyla betimsel analizi yapılmıştır. Analiz yapılırken kontrol listesinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular; kazanımlarla tutarlılık, aynı sınıfta okutulan diğer derslerle ilişkilendirme, öğrenme-öğretme, alıştırma ve görsel düzen ilkelerine uygunluk alt problemleri temelinde birleştirilerek 5. 6. ve 7. sınıf düzeyinde her bir ders kitabı incelenerek yorumlanmıştır. Çalışma; giriş, kuramsal bilgi, yöntem, bulgular ve sonuçlar olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır. Ders kitaplarının betimsel analizi sonucunda; anayasaya ilişkin ders kitapları içeriğinin sosyal bilgiler dersi öğretim programındaki kazanımları büyük oranda yansıttığı belirlenmiştir. Sosyal bilgiler dersi öğretim programındaki anayasa konusuna ilişkin kazanımların sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıtılmadığı kısımlarda karşılaşılan başlıca sorunlar; anayasayla ilgili ayrı bir ünite ya da konunun yer almayışı, anayasanın tanımı ve ilişkili içerikler tanımlanmadan doğrudan anayasadan ve ilişkili içeriklerden bahsedilmesi, konular işlenirken ilişkisiz ve gereksiz bilgilere yer verilirken, kazanımlar temelinde verilmesi gereken bilgilere yer verilmemesidir. Ayrıca ders kitaplarının aynı sınıf düzeylerinde okutulan diğer derslerle ilişkisinin çok az olduğu tespit edilmiştir. Ders kitaplarının öğrenme ve öğretme ilkelerine büyük oranda uygun olduğu belirlenmiştir. Fakat ders kitaplarında hazırlık ve değerlendirme sorularının anayasa konusuyla ilişkisi düşük düzeyde bulunmuş, muhakeme edici sorular ve araştırma incelemeye yönelik sorulara ise nadiren rastlanmıştır. Bu da teorik olarak öğrenilen bilgilerin uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Ders kitabında kullanılan materyaller düzenli ve konuya uygun olup öğrencilerin ilgisini çekebilecek niteliktedir.
Ortaokul öğrencilerinin küresel iklim değişikliğine ilişkin görüşlerinin ve taslak haritalarının değerlendirilmesi
21. yüzyılın en önemli problemlerinden biri küresel ısınma ve bunun sonucunda gerçekleşen küresel iklim değişikliğidir. Gerek yazılı, gerek görsel basında sıklıkla yer alan, hemen herkesin üzerine söz söylediği popüler bir konu olan küresel ısınma, günümüzün en tartışmalı, karmaşık sorunlarından biridir. Küçük yaşlardan itibaren bu konuda farkındalık kazandırmak önemlidir. Ortaokul öğrencilerinin iklim değişimi algılarını, iklim değişiminin nedenlerine ilişkin düşüncelerini ortaya çıkarmak ve öğrencilerin farkındalıklarını artırmak ve bilinç düzeylerini yükseltmek amacıyla yapılan bu çalışmada "Ortaokul öğrencilerinin iklim değişikliğine ilişkin görüşleri nasıldır?" sorusuna cevap aranmıştır. Nitel araştırma yöntemi ile yapılan araştırmanın deseni durum çalışmasıdır. Araştırmada verileri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma 2022-2023 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir ortaokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Antalya'nın Elmalı ilçesinde bulunan bir ortaokul öğrencileri oluşturmuştur. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi tercih edilerek 6 ve 7. sınıf olmak üzere toplamda 37 öğrenciye uygulanarak veriler toplanmıştır. Araştırmanın verileri betimsel ve içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre; öğrencilerin küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda endişeye sahip oldukları ancak konu hakkında yeteri kadar bilgi sahibi olmadıkları görülmüştür. Küresel ısınmayı daha çok kutuplar bölgesi ve buzulların erimesi ile ilişkilendirmişler, bu durum da öğrencilerin bu algısının ağırlık kazanmasında medyanın ve yer alan haberlerin etkisinin olacağını bize göstermektedir. Çalışmanın sonuçlarına dayanarak; küresel ısınma ve iklim değişikliği soyut, kavram yanılgılarının fazla olduğu bir konudur. Bu konunun öğretiminde mümkün olduğunca somutlaştırmaya gidilmesi gerektiği önerilebilir.
Sosyal bilgiler eğitiminde sürdürülebilir tüketim: Bir karma yöntem araştırması
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler eğitiminde sürdürülebilir tüketim kavramı eğitimini ders kitapları, öğretim programı ve öğretmenler çerçevesinde bir bütün olarak incelemektir. Bu bağlamda 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının ve ders kitaplarının içeriği sürdürülebilir tüketim kavramı kapsamında incelenmiştir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim davranışı düzeyleri ve bu kavramın eğitimi sürecindeki faaliyetleri belirlenmiştir. Böylece sosyal bilgiler dersinin ana unsurları, sürdürülebilir tüketim kavramı bağlamında bir bütün halinde incelenmiştir. Bu araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı (explanatory) desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma genel anlamda birbirini bütünleyen iki alt aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada doküman analizi yöntemiyle sürdürülebilir tüketim kavramına Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ve ders kitaplarında ne kadar ve nasıl yer verildiği incelenmiştir. Dokümanlardan elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. İkinci aşamada ise sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim kavramına ne derece uygun bir yaşam sürdükleri ve bu kavramın eğitimi sürecindeki faaliyetleri incelenmiştir. Bu aşamada basit tesadüfi (rastlantısal) örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 266 sosyal bilgiler öğretmeninden nicel veriler toplanmıştır. Ayrıca amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 21 sosyal bilgiler öğretmeni ise nitel verilerin toplandığı çalışma grubunu oluşturmuştur. Verileri toplama aracı olarak Kiracı (2009) tarafından geliştirilen "Sosyal Bilgiler Öğretmenlerine Yönelik Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen veriler SPSS 22 programı aracılığıyla betimsel istatistiğe tabi tutulmuştur. Buna ek olarak, araştırmacı tarafından alan yazın incelendikten sonra uzmanların görüşleri alınarak sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir tüketim kavramının öğretimi ile ilgili görüşlerine yönelik yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Hazırlanan form aracılığıyla katılımcı öğretmenlerden toplanan veriler, ilgili temalar halinde gruplandırılarak betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ve ders kitaplarında sürdürülebilir tüketim kavramı ile ilgili doğrudan içerik bulunmadığı, dolaylı olarak ilgili kavramların bulunduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların sosyal bilgiler öğretmenlerine yönelik sürdürülebilir tüketim davranışı ölçeğinden aldıkları sürdürülebilir tüketim davranışları puanları su, elektrik, geri dönüşüm, ekoloji, ikinci el ve kağıt kullanımı kategorilerinde orta, yakıt kullanımı kategorisinde ise yüksek düzeydedir. Katılımcı öğretmenler, derslerinde sürdürülebilir tüketim ile ilişkili konuları detaylıca işlemeye çalışmakta, sürdürülebilir tüketim konusunun öğretim programına ayrı bir ünite olarak dâhil edilmesi ya da ayrı bir ders olarak okutulması gerektiğini düşünmektedirler. Araştırmanın sonuçlarına göre; sürdürülebilir tüketim kavramının öğretim programına ayrı bir ünite olarak eklenmesi, yönetici, öğretmen ve velilerin öğrencilerin sürdürülebilir tüketim davranışı geliştirebilmeleri için birlikte hareket etmeleri önerilerinde bulunulmuştur.
İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin doğa olaylarının zarar verici etkilerine ilişkin çizimlerinin değerlendirilmesi
Bu araştırma, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin doğa olaylarının zarar verici etkilerine ilişkin çizimlerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, fenomenolojik desen benimsenmiştir. Araştırma, bir okulda öğrenim gören toplam 13 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcı grubunda 8 erkek ve 5 kız öğrenci yer almış olup, bu öğrencilerden 11'i 10 yaşında, 2'si ise 9 yaşındadır. Araştırma sürecinde, öğrencilerden doğa olaylarıyla ilgili algılarını ve zarar verici etkilerini yansıtan resimler çizmeleri istenmiş ve bu resimler, ilgili temalar çerçevesinde incelenmiştir. Veriler, öğrencilerin resimleri ve bu resimlere yönelik açıklamaları üzerinden analiz edilmiştir. Çalışma, öğrencilerin doğa olaylarına ilişkin farkındalıklarını, bu olayların zarar verici etkilerini nasıl algıladıklarını ve bu algıların hangi temalar etrafında toplandığını ortaya koymayı hedeflemiştir. Sonuçlar, öğrencilerin doğa olaylarını genellikle sel, deprem, fırtına ve orman yangını gibi zarar verici etkileriyle ilişkilendirdiğini göstermiştir. Ayrıca, öğrencilerin resimlerinde bu olayların insan yaşamı ve çevre üzerindeki etkilerini vurguladıkları gözlenmiştir. Araştırma, çocukların doğa olaylarına ilişkin duyarlılıklarını artırmaya yönelik eğitsel çalışmaların önemini vurgulamaktadır. Son olarak öğrencilerin doğa olaylarının önlenebilirliğini, çevresel ve yapısal önlemlerle doğa olaylarının etkilerinin azaltılabileceği yönünde güçlü bir farkındalık sahibidirler.
Sosyal bilgiler eğitiminde üstün yetenekli öğrencilerin yaratıcılık becerilerinin değerlendirilmesi: Torrance Yaratıcı Düşünce Testi
Bu araştırmanın amacı, üstün yetenekli öğrencilerin yaratıcılık gelişiminde farklılaştırılmış sosyal bilgiler eğitiminin etkisini değerlendirmektir. Araştırmada, Antalya Bilim ve Sanat Merkezi'nde eğitim gören 6. sınıf üstün yetenekli öğrenciler üzerinde uygulanan farklılaştırılmış öğretim programının, öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerine etkisi değerlendirilmiştir. Literatür taramasında, üstün yetenekli bireylerin eğitimine yönelik farklı yaklaşımlar incelenmiş, özellikle sosyal bilgiler eğitiminin yaratıcı düşünme becerilerini geliştirme potansiyeline sahip olduğu görülmüştür. Ancak, bu alanda üstün yetenekli öğrenciler özelinde gerçekleştirilen çalışmaların sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Araştırma, deneysel desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, 2023-2024 öğretim yılı Antalya Bilim ve Sanat Merkezi'nde eğitim gören 30 üstün yetenekli öğrenci oluşturmaktadır. Öğrenciler rastgele atama yöntemiyle deney ve kontrol gruplarına ayrılmıştır. Deney grubuna, Bütünleşik Öğretim Modeli temel alınarak hazırlanan farklılaştırılmış sosyal bilgiler öğretim programı uygulanmış; kontrol grubu ise BİLSEM'de uygulanan öğretim programına devam etmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Torrance Yaratıcı Düşünme Testi (TYDT) Sözel ve Şekilsel Formları" kullanılmıştır. Uygulama öncesinde her iki gruba ön test, uygulama sonrasında ise son test uygulanarak yaratıcı düşünme becerilerindeki değişim analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde SPSS 23.0 programı kullanılmış, verilerin normal dağılım gösterip göstermediği Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiştir. Normallik varsayımı sağlanmadığı için parametrik olmayan testler (Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, deney grubuna uygulanan farklılaştırılmış sosyal bilgiler eğitiminin, öğrencilerin sözel yaratıcılık puanlarında anlamlı bir artış sağladığını göstermiştir. Deney grubunun akıcılık, esneklik ve orijinallik alt boyutlarında kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek puanlar elde ettiği belirlenmiştir. Şekilsel yaratıcılık alanında ise deney grubundaki öğrencilerin "başlıkların soyutluğu" ve "zenginleştirme" kriterlerinde belirgin bir gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, üstün yetenekli öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde farklılaştırılmış sosyal bilgiler eğitiminin etkili olduğu görülmüştür. Çalışma, sosyal bilgiler derslerinde yaratıcı düşünme becerilerini teşvik eden öğretim yaklaşımlarının kullanılmasının, öğrencilerin bilişsel gelişimini destekleyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, üstün yetenekli öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun olarak geliştirilmiş öğretim programlarının eğitim sistemine entegrasyonu önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Üstün yetenekli öğrenciler, yaratıcı düşünme, sosyal bilgiler eğitimi, farklılaştırılmış öğretim, Bütünleşik Öğretim Modeli, Torrance Yaratıcı Düşünme Testi.
Sosyal bilgiler ve coğrafya öğretmenlerinin okullarda doğal afetlerle ilgili etkili bir eğitim verilmesi ve bilinç oluşmasına yönelik görüşleri
Doğal afetler öngörülemeyen, etkileyeceği alan ve etki düzeyi tahmin edilemeyen, çok fazla sayıda can ve mal kayıpları ile sonuçlanabilen doğa olaylarıdır. Dünya'da meydana gelen doğal afetlerin önemli bir bölümü Türkiye'de de yaşanmaktadır. Gelecekte küresel ölçekte etki yaratacak birçok doğa olayı ve afetler Türkiye'yi ve içinde bulunduğu yakın coğrafyayı da etkisi altına alacaktır. Bugünü ve geleceği düşündüğümüzde halkımızın, özellikle çocuk ve genç nüfusumuzun afetlere karşı eğitilmesi ve hazırlıklı olması kaçınılmazdır. Afetlerin ortaya çıkardığı fiziksel, ekonomik, sosyal, davranışsal, psikolojik birçok etki ile yaralanma, sakatlanma, temizlik, bulaşıcı hastalıklar, beslenme vb. sorunlarının çözüm temelinde etkili eğitim ve uygulama ile afet bilincinin oluşturulması önemli bir husustur. Yaşadığımız doğal afetler ve özellikle asrın felaketi olarak nitelendirdiğimiz 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen deprem afet bilinci konusunda sahip olduğumuz düzeyi ortaya koymuştur. Toplumda kalıcı ve etkili bir afet bilincinin alt yapısının oluşturulmasının yeri ve temeli öncelikli olarak okullardır. Bunun rehberi de öğretmenler, özellikle sosyal bilgiler ve coğrafya öğretmenleridir. Bu çalışma, okullarda doğal afetlerle ilgili etkili bir eğitim verilmesi ve bilinç oluşmasına yönelik T.C. Antalya Valiliği, İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı resmi ve özel okullarda görev yapan sosyal bilgiler ve coğrafya öğretmenlerinin görüşleri alınarak yapılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğretmenler çalışmaya gönüllülük esasıyla katılmışlardır. Çalışmada etik kurallara bağlı kalınmıştır.
TÜBİTAK tarafından yayınlanan Meraklı Minik çocuk dergisinin sosyal bilgiler dersinde kullanılabilirliğinin incelenmesi
Yapılandırmacı eğitim yaklaşımlarının benimsendiği günümüzde, çocukların öğrenme süreçlerine aktif katılımını destekleyen materyallere duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır. Güncel çocuk dergileri, eğlenceli içeriklerinin yanı sıra çocukların bilişsel, sosyal ve duyuşsal gelişimlerine katkı sunan önemli eğitim materyalleri arasında değerlendirilmektedir. Bu tez çalışması, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından yayımlanan Meraklı Minik adlı güncel çocuk dergisinin, sosyal bilgiler öğretiminde etkili bir şekilde kullanılabilirliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda dergi, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan 2023 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı temel alınarak incelenmiş; araştırma yedi temel basamakta yürütülmüştür. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış; elde edilen veriler betimsel analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Meraklı Minik dergisi öncelikle öğretim ilkeleri açısından değerlendirilmiş ve içeriklerinin bu ilkelerle uyumlu olduğu tespit edilmiştir.Ardından düşünme becerileri, kök değerler, yetkinlikler ve değerler yönünden analiz edilmiş ve bu alanları desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın son aşamasında ise derginin, 2023 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan 4. ve 5. sınıf öğretim alanları ile kazanımlarla olan ilişkisi değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, derginin eğitim materyali olarak programa ne ölçüde uyum sağladığı, öğretim sürecinde etkili bir araç olup olamayacağı görsel verilerle desteklenerek incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda Meraklı Minik dergisinin programla büyük ölçüde paralel olduğu ve eğitim sürecinde etkili bir materyal olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.
Ortaokul sosyal bilgiler dersi öğretiminde aktif öğrenme yaklaşımlarının kullanılması: Bir eylem araştırması
Sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan doğal ve beşerî çevre ile doğal afetler öğrenme çıktıları ve süreç bileşenlerinin öğrenciler tarafından edinilmesinde zorluklarla karşılaşılabilmektedir. Bu araştırmada, aktif öğrenme yaklaşımları ile hazırlanmış eylem planları ile söz konusu öğrenme çıktıları ve süreç bileşenlerini öğrencilere edindirmek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada eylem araştırması metodolojisi kullanılmıştır. Eylem araştırması, pratik, uyarlanabilir ve katılımcı doğası nedeniyle seçilmiş ve araştırmacının eğitim uygulamalarını eşzamanlı olarak uygulamasına ve değerlendirmesine olanak sağlamıştır. Araştırma, Kocaeli, İzmit'te bir devlet okulunda kolay ulaşılabilir örnekleme yoluyla seçilen, 5. sınıfta (5-A) öğrenim gören 32 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Uygulama, dört hafta boyunca her biri yeni 2024-2025 sosyal bilgiler dersi öğretim programı ile uyumlu aktif öğrenme yaklaşımını içeren dört eylem planından oluşmaktadır. Veriler eylem araştırmasının doğası gereği uygulama ile eş zamanlı toplanmış, bu süreçte video kayıtları ile dersler kaydedilmiştir. Verilerin toplanmasında yapılandırılmamış gözlem formu (video kayıtları), öğretmen günlükleri formu, çalışma kağıtları, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Ayrıca uygulama sürecinde öğrenciler iş birliğine dayalı ve uygulamalı etkinliklere aktif olarak katılarak şiirler, maketler, afişler, kompozisyonlar ve resimler gibi çeşitli çıktılar üretmişlerdir. Toplanan veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucu aktif öğrenme yaklaşımının bir eylem araştırması çerçevesine entegre edilmesi ile öğrencilerin çevresel değişim ve afete hazırlık konusunda daha iyi bir kavramsal anlayışa ulaştıklarını, eğlenerek kalıcı öğrenmeyi gerçekleştirdiklerini, derse katılım konusunda istek ve motivasyonlarının arttığını göstermiştir. Bu sonuçlar eğitimciler için pratik bilgiler sağlamakta ve eğitimde eylem araştırması literatürüne akademik değer katmakta, esnek öğretim planlamasının, öğretmen iş birliğinin ve sürekli düşünmenin önemini vurgulamaktadır. Gelecekteki araştırmalar ve sınıf uygulamaları için öneriler sunulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretiminde metaverse teknolojisi ile zenginleştirilmiş eğitim durumları: Bir karma desen çalışması
Son yıllarda küresel çapta milyarlarca dolarlık yatırım çeken metaverse teknolojisinin eğitim başta olmak üzere pek çok alanda önemli fırsatlar sunduğu görülmektedir. Akademik literatürde, özellikle ortaokul sosyal bilgiler öğretiminde soyut konuların somutlaştırılması ve öğrenci ilgisinin arttırılması meseleleri üzerinde yoğunlaşılmaktadır. Bu bağlamda, tezin temel amacı, metaverse teknolojisinin sosyal bilgiler derslerinde kullanımının öğrencilerin akademik başarıları ve derse yönelik tutumları üzerindeki etkilerini incelemek ve aynı zamanda öğrencilerin sanal evrene dair görüşlerini derinlemesine analiz etmektir. Çalışma, nicel ve nitel verilerin birlikte ele alındığı karma desen yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Nicel veriler, yarı deneysel desen çerçevesinde 111 ortaokul öğrencisinden (57 deney, 54 kontrol) Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği ve Akademik Başarı Testi aracılığıyla toplanmıştır. Nitel verilerin elde edilmesinde ise yarı yapılandırılmış öğrenci görüşmeleri, öğrenci günlükleri ve sanal seyahatnameler gibi çeşitli araçlardan yararlanılmıştır. Verilerin analizi, nicel kısımda t-testi ve ANOVA, nitel kısımda ise içerik analizi ve tematik yaklaşımlar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, metaverse uygulaması gören deney grubunun akademik başarılarında ön testten son teste istatistiksel olarak anlamlı bir artış gözlenmiş, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutum puanlarında da olumlu ve anlamlı bir etki tespit edilmiştir. Nitel veriler ise, metaverse uygulamalarının dersi daha ilgi çekici ve anlaşılır kıldığı yönündeki görüşleri desteklemiştir. Özellikle, soyut tarihsel kavramların somutlaştırılmasına, geçmiş-günümüz ilişkisinin derinleşmesine ve temel sosyal bilgiler becerilerinin gelişimine katkıda bulunduğu ifade edilmiştir. Bu çalışma, elde edilen verilerle metaverse entegrasyonunun ortaokul sosyal bilgiler öğretiminde öğrenme çıktılarını iyileştirmeye yönelik katkılarını ortaya koyarak literatürdeki ilgili boşluğu doldurmaktadır. Elde edilen sonuçlar ışığında, metaverse uygulamalarının etkin ve güvenli kullanımı için öğrenci, öğretmen ve okul yöneticileri dahil olmak üzere ilgili tüm paydaşların tekno-pedagojik ve teknolojik okuryazarlıklarının güçlendirilmesine yönelik kapsamlı tedbirlerin alınması ve okullarda kullanılacak sanal uygulamaların pedagojik ve etik denetimden geçirilmesi önerilmektedir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin pandemi dönemindeki uzaktan eğitim deneyimleri üzerine bir araştırma
Bu araştırmada 2019-2020 eğitim-öğretim yılı bahar döneminden itibaren etkili olan pandemi sebebiyle derslerinde uzaktan eğitimi deneyimleyen sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürecin olumlu ve olumsuz yönlerine ilişkin görüşlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma karma yöntem araştırma yaklaşımlarından biri olan açıklayıcı desene göre tasarlanmıştır. İlk olarak öğretmenlerin "Uzaktan Eğitim Algıları" ölçeğine verdikleri yanıtlarla nicel veriler ortaya konulmuştur. Nicel verilerde elde edilen sonuçları açıklamak için öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılıp nitel veri toplanmıştır. Bu araştırmanın verileri Antalya iline bağlı 5 merkez ilçede, resmi ve özel okullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinden elde edilmiştir. Nicel verilerin çalışma grubu toplam 211 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Bu öğretmenlerin 15'i ile nitel verilerin elde edildiği çalışma grubu oluşturulmuştur. Nicel araştırma sonucunda "Uzaktan Eğitim Algıları" ölçeğinden elde edilen verilerin öğretmenlerin cinsiyet, yaş, medeni durum, hizmet süresi, okul türü ve haftalık ders verme sürelerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Verilerin analizinde, verilerin normal dağılım göstermesi nedeni ile parametrik yöntemlerden bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi ve betimsel analiz yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Araştırmada görüşme kayıtları dinlenmiş ve yazılı hale getirilmiştir. İçerik analizinde tüm görüşler kodlanmıştır. Daha sonra her kod için frekanslar belirlenmiştir. Analiz sonucunda öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin algılarının cinsiyete, medeni duruma, okul türüne ve yaşlarına göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı; hizmet süresi ve haftalık ders verme süresine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı belirlenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda elde edilen bulgulara göre bu sürecin olumlu yönleri; zor koşullar altında bile eğitimin devam etmesi, zamandan ve mekândan bağımsız olma, sağlıklı bir ortamda kalabalıktan uzak ders işleyebilme imkânı, derslerde teknoloji kullanımın artması, ulaşım maliyetlerinin ortadan kalkması ve zaman tasarrufu olarak sıralanabilir. Olumsuz yönleri ise öğrenci-öğretmen iletişiminin azalması, akran eğitiminin olmaması, sosyalleşmenin azalmasına bağlı olarak yalnızlaşma, alt yapı eksikliklerine bağlı olarak katılımın az olması, kazanımları edinme konusunda yaşanan zorluklar ve öğrencilerde artan ekran bağımlılığı şeklinde belirtilebilir.
Yerel halkın bakış açısından Antalya'da turizmin kentsel doku ve yaşam üzerine etkileri
Turizm faaliyetleri bulundukları ortam üzerinde birtakım etkiler ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı Antalya'da yaşayan yerel halkın turizmin kentsel doku ve yaşam üzerine etkilerine ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi benimsenmiştir. Araştırmanın modeli durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın katılımcıları amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Çalışmaya 17 yetişkin birey katılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu vasıtasıyla derlenmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda beş alt probleme ilişkin ortaya çıkan bulgular çeşitli kategoriler altında değerlendirmiştir. Katılımcıların turizm tanımlamalarına ilişkin, döviz kaynağı, tatil amacıyla bir yerden başka yere yapılan seyahat, ülkenin tanıtımına yönelik reklam aracı olması, geçim sağlamak için yapılan meslek ve yaşam tarzı olmak üzere beş tanımlama kategorisi elde edilmiştir. Katılımcıların geçmişte ve günümüzde Antalya'daki turizme ilişkin görüşleri; geçmişten günümüze kadar turizmde büyük gelişmeler olması, turizmde istenilen düzeyde gelişme yaşanmaması, turizmde çeşitliliğin artması, geçmişte altı ay yapılan turizmin tüm yıla yayılması ve daha önce Antalya merkezde yapılan turizmin taşrada da yapılmaya başlaması olmak üzere beş tanımlama kategorisi elde edilmiştir. Araştırma sonucu ortaya çıkan sonuçlara dayalı olarak araştırmacılara, yerel ve merkezî yöneticilere yönelik bazı öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Antalya, Sosyal Bilgiler, Turizm, Kültür, Değişim.
Ortaokul 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde günlük kullanımının derse yönelik akademik başarıya etkisi
Günlük, bireylerin gözlemlerini, etkinliklerini ve önemli olaylarını kaydetmek, yapacakları işleri planlamak için günlük olarak ya da belli aralıklarla bireysel olarak kaleme aldıkları tipik bir kaynaktır. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler dersinde günlük kullanımının ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik akademik başarıları üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, nicel araştırma kapsamında öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen temelinde kurgulanmıştır. Ayrıca nitel araştırma bağlamında araştırmaya katılan öğrencilerin belirli aralıklarla tuttukları günlükler de incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2017-2018 akademik yılında Antalya ili Kepez ilçesinde bulunan Ersoy Ortaokulu'nun 7. sınıf düzeyinde iki farklı sınıfta öğrenim gören 60 öğrenci oluşturmuştur. Nicel verilerin analizi için SPSS-23 paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımlı t-testi ve bağımsız t-testi tercih edilmiştir. Deney grubu ve kontrol grubunun öntest başarı puan ortalamaları arasında anlamlı düzeyde bir fark bulunamamıştır. Deney ve kontrol grubunun sontest puanları arasında da anlamlı düzeyde bir fark bulunamamıştır. Yine deney ve kontrol grupları kendi içlerinde incelendiğinde her ikisinin de öntest-sontest başarı puan ortalamaları arasında anlamlı düzeyde fark olduğu tespit edilmiştir. Deney grubunun sontest başarı puanlarının cinsiyete göre farklılaştığı, buna karşın kontrol grubunun sontest puanlarının cinsiyete göre farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Nitel analiz bağlamında öğrencilerin ders günlükleri incelendiğinde, öğrencilerin günlük tutmaya ve günlük tutmanın sosyal bilgiler dersine yönelik olumlu bakış açıları geliştirmelerine yol açtığı tespit edilmiştir. Araştırmanın sonucunda sosyal bilgiler dersinde ders günlüğü tutmanın öğrencilerin akademik başarılarını olumlu yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara dayandırılarak araştırmacılara, program geliştirmecilere ve uygulamacılara yönelik bazı önerilerde bulunulmuştur.
Ortaokul öğrencilerinin toplumsal ihtiyaçlarını karşılayan kurumlara ilişkin algılarının etkinlikler ve resimler yoluyla incelenmesi
Kurumlar, insanların toplumda hayatta kalabilmesi için gerekli olan sosyal ihtiyaçlarını karşılar. İnsanların barınma, yiyecek, arkadaşlık, bağımlılık ve üreme gibi ihtiyaçları sosyal kurumlar tarafından karşılanır. Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin toplumsal ihtiyaçları karşılayan kurumlara ilişkin algılarının çizdikleri resimler ve yaptıkları etkinlikler yoluyla incelenmesi olarak belirlenmiştir. Bu amaç çerçevesinde araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması ile desenlenerek gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Antalya ili Muratpaşa İlçesi'nde bulunan bir ortaokulda yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ortaokul beşinci sınıfa devam eden 28 öğrenciden oluşturulmuştur. Araştırmanın nitel verileri, beyin fırtınası, öğrencilerin çizdikleri resimler, istasyon etkinliği, sivil toplum kuruluşu etkinliği ve bu etkinliklere ilişkin 'ne fark ettim ne öğrendim ne hissettim' etkinliği yoluyla toplanmıştır. Çalışma grubu ile 12 oturum ve toplam 24 saat uygulama yapılmıştır. Tüm uygulamalar tamamlandıktan sonra öğrencilerden genel bir değerlendirme niteliğinde dönütler alınmıştır. Çalışma grubundan elde edilen veriler, betimsel analiz ve içerik analizinden yararlanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçları genel olarak değerlendirildiğinde, beşinci sınıf öğrencilerinin toplumsal ihtiyaçları karşılayan kurumları öğrendikleri ve kurumlara ilişkin algılarının çizdikleri resim ve yaptıkları etkinliklere açıkça yansıdığı görülmektedir.
Animasyon ile zenginleştirilmiş sosyal bilgiler dersinin etkinliğinin incelenmesi
Araştırmada, Öğrencilerin ve öğretmenlerin sosyal bilgiler öğretiminde teknolojiyle zenginleştirilmiş öğrenme ortamı deneyimlerine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılı Antalya ilinin Muratpaşa İlçesine bağlı bir ortaokulda eğitimine devam eden 38 öğrenci ve bu 38 öğrencinin sosyal bilgiler branşında öğretmenliğini yapan 2 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinde sıkça tercih edilen temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; öğrencilerin animasyon etkinliklerini eğlenceli ve ilgi çekici buldukları, kullanılan animasyonların merak uyandırıcı olduğu ve bu etkinliklerin öğrenmeyi kolaylaştırdığı ve akılda kalıcılığı arttırdığı, aynı zamanda öğrencileri derse karşı motive ettiği sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin çoğunlukla hem sosyal bilgiler hem de diğer derslerde animasyonlardan yararlanılmasına devam edilmesini istedikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Öğretmenler açısından bakıldığında derslere olan ilgiyi artırdığı, öğretmenler için hem derse giriş aşamasında dikkat çekme amacıyla kullanılabileceği hem de konunun kavranması açısından pekiştireç olarak kullanabileceği ortaya çıkmıştır. Bunun yanında öğretmenlerin sosyal bilgiler ders içeriğindeki soyut konuları somutlaştırmak ve konuları öğrenciler için görselleştirmek adına da animasyonlardan sıkça yararlanmayı tercih ettikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak araştırmaya katılan öğrenciler ve öğretmenler tarafından sosyal bilgiler öğretiminde teknolojiyle zenginleştirilmiş öğrenme ortamı geneli itibariyle olumlu görüşlerle değerlendirilmiştir.
Ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının yenilikçi düşünme bağlamında değerlendirilmesi
Günümüzde pek çok ülkede sınıf ortamlarında yenilikçi eğitim teknolojilerinin giderek artan ve yaygınlaşan kullanımı, ders kitaplarına olan bağımlılığın azalmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte gerek ders kitaplarının güncellenmesi gerekse alternatif uygulamaların yaygınlaşmasına rağmen Dünyada ve Türkiye'de okullarda ders kitapları vazgeçilmez ders materyali olma özelliğini devam ettirmektedir. Yapılan pek çok araştırmanın bulgularına göre, öğretmen ve öğrenciler mevcut ders kitaplarını birçok açıdan yetersiz buldukları halde ders kitaplarına olan bağımlılık çeşitli nedenlerle sürdürülmektedir. Türkiye'de ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının hazırlanmasında ve seçiminde Anayasaya uygun olmak şartıyla Dünya ve Türkiye'deki bilimsel, teknolojik ve pedagojik ilerlemeler göz önünde bulundurularak hazırlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarının 2018 MEB sosyal bilgiler dersi öğretim programında öğrencilere kazandırılması gereken temel becerilerden birisi olan yenilikçi düşünme bağlamında incelenerek değerlendirilmesidir. Bu çalışmanın materyalleri, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelinde okutulan 5, 6, ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarıdır. Bu çalışmada doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Bilim uzmanlarının görüşleri alınarak hazırlanan ve son şekli verilen kriterler temelinde anahtar sözcükler belirlenip kitapların tamamı taranmış ve seçilen anahtar sözcükler tablolar üzerinde verilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda yenilikçi düşünme ile ilgili ortaya çıkan başlıca kavramlar şunlardır; 5. sınıf sosyal bilgiler kitabı için düşünme, tartışma, yaratıcılık, yeni fikir, yenilik, 6. sınıf için düşünme, tartışma, yaratıcılık, yeni fikir, yenilik, 7. sınıf için ise düşünme, tartışma, yaratıcılık, yeni fikir ve yenilik olarak bulunmuştur. Araştırmanın sonuçlarına göre ders kitaplarında 5. sınıf için en fazla düşünme kavramı, 6. sınıf için tartışma kavramı, 7. sınıf için ise en fazla düşünme kavramı geçmektedir.
Özel gereksinimli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler dersinin yeri ve önemi
Özel eğitim hizmetleri ağırlıklı olarak özel eğitim sınıfları ve kaynaştırma yöntemi ile verilmektedir. Özel eğitimin temel amacı, uyarlanabilir beceriler kazandırmak ve bağımsız yaşam becerilerinin geliştirilmesidir. Özel eğitimin temel varsayımı, özel eğitim sınıfları ve kaynaştırma eğitimi yoluyla, öğrencinin akranlarıyla iletişimini ve sosyal kabulünü artırmak aynı zamanda bu öğrencilerin entegrasyonunu ve sosyalleşmesini sağlamaktır. Eğitim programları sosyalleşme için bir çerçeve sağlar. Sosyal bilgiler dersi toplumsallaşmaya vurgu yapan en önemli derslerden biridir. Sosyal bilgiler dersi; özel eğitim öğrencilerinin toplumda bağımsızlık kazanmaları ve bazı temel becerileri öğrenmeleriyle topluma dahil edilmesini, kendi kendine yetebilen bir birey olmalarını sağlayarak dersin temel hedeflerini kazanmalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma özel gereksinimli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler dersinin yeri ve önemini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi, durum çalışmasına uygun olarak tasarlanmıştır. Çalışma 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Antalya ilinin Kepez ilçesinde yapılmıştır. Çalışmaya toplam 20 sosyal bilgiler ve özel eğitim öğretmeni katılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu işe koşulmuştur. Araştırma verilerinin analizi sonucunda ulaşılan başlıca sonuçlar; öğretmenlerin büyük kısmı öğrencilerin soyut kavramları öğrenmekte zorlandıkları, özel eğitim öğrencilerine yönelik bireysel planlamalar yapılması, konuların çok uzun tutulduğu ve gereksiz konulara yer verildiği, bireysel ve sosyal etkinliklerin artırılması gerektiği, görsel materyallerin daha etkin ve sıklıkta kullanılması gerektiği ve sosyal bilgiler dersinin özel gereksinimli öğrencilerin sosyalleşmesi üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu yönündedir. Anahtar Kelimeler: Özel Eğitim, Sosyal Bilgiler, Özel Gereksinimli Birey, Kavram Yanılgıları, Nitel Araştırma
Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik harita okuryazarlık becerisinin belirlenmesi
Sosyal bilgiler hayatın hemen her alanında bireyin ihtiyaç duyduğu bilgi, değer ve becerileri kazandırmayı amaçlayan bir disiplin alanıdır. Birçok disiplinin bir araya gelmesiyle oluşmuş homojen bir yapıya sahiptir. Özellikle coğrafya biliminin verileri sosyal bilgiler için önem arz etmektedir. Haritalar coğrafyanın ayrılmaz parçalarıdır. Dolayısıyla sosyal bilgiler öğretiminde harita kullanımının önemi büyüktür. Haritalardan doğru şekilde yararlanabilmek için harita okuma becerisinin edinilmesi gerekmektedir. Bu beceriler yön bulma becerisi, sembol okuma ve yorumlama becerisi, ölçek kullanma becerisi, uzaklık ölçme becerisi, harita okuma ve yorumlama becerisi, konum ve koordinat belirleme becerisi harita okuma becerileri olarak ele alınmıştır. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler dersi kapsamında coğrafya kazanımlarından olan harita okuryazarlığı becerilerini açıklamak ve ortaokul öğrencilerinin harita okuma beceri düzeylerini belirlemektir. Harita becerileri ile sınıf, cinsiyet, okul türü değişkenlerinin arasındaki ilişki belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın evrenini Antalya ili Alanya ilçesindeki ortaokullar oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu random olarak seçilen Özel Yedibilim Ortaokulu, Özel Bahçeşehir Ortaokulu, Özel Hamdullah Emin Paşa Ortaokulu, Kestel Yaylalı Ortaokulu, Kestel Akdeniz Ortaokulu, Değirmendere Ortaokulu, Demirtaş Nihal Demirel Ortaokulunda öğrenim gören 6. 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin yer aldığı 375 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak harita becerilerini ölçmeye yönelik hazırlanan 25 sorudan oluşan başarı testi uygulanmıştır. Araştırma 2020-2021 eğitim öğretim dönemi içinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma tarama modelinde olup nicel araştırma yöntemleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aşamasında Sönmez (2010) tarafından hazırlanan 25 soruluk başarı testi uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 21 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmada alt problemlerin analizinde bağımsız t- Testi ve One Way Anova (tek yönlü varyans analizi) yapılmıştır. Aritmetik ortalama, yüzdelik hesaplamalar ve frekans değerleri kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; özel okullarda öğrenim gören ortaokul öğrencilerinin harita okuma beceri düzeyleri, devlet okullarında öğrenim gören ortaokul öğrencilerinin harita okuma beceri düzeylerinden daha yüksek çıkmıştır. Aynı zamanda sınıf seviyelerinin harita okuma beceri düzeylerinin detaylı analizleri sonucunda 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin harita okuma beceri düzeylerinin 6. sınıf öğrencilerinin harita okuma beceri düzeylerinden yüksek çıktığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda harita okuma becerileri ile cinsiyet değişkeni arasında da kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha iyi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Alanya'da turizmin kentsel kültürel doku üzerindeki etkileri
Turizm sektörü ortaya çıktığı ilk günden itibaren kapsadığı bölgeler üzerinde farklı etkiler yaratmıştır. Bu çalışmanın amacı Alanya'da yaşayan insanların, turizm faaliyetlerinin kentsel ve kültürel doku üzerindeki etkilerine ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi olarak durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla belirlenen 15 kişi oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama formu olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve uzman görüşleri doğrultusunda son şekli verilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde betimsel analize başvurulmuştur. Yapılan betimsel analiz sonucunda yarı yapılandırılmış görüşme formunda yer alan 17 sorunun her birine ilişkin çeşitli kategoriler elde edilmiştir. Katılımcıların Alanya'da yaşama tercihlerine ilişkin, Alanya'yı çok sevme, yaşadığı şehre hizmet etme arzusu, doğal ve kültürel zenginliklere sahip olması, Alanya'da turizm sektöründe çalışma, yerleşim alanlarının denize yakın olması ve Alanya'da doğma ve ailenin Alanya'da ikamet etmesi olmak üzere 6 kategori ortaya çıkmıştır. Katılımcıların turizm sektörü öncesi ve sonrasında kültürel yapıdaki değişime ilişkin; turizm öncesi dönemdeki kültürel yapı, turizm sonrası dönemdeki kültürel yapı, turizmin kültürel etkileri ve kültür turizminin gelişimi olmak üzere 4 kategori belirlenmiştir. Katılımcıların turizm sektörünün kentsel ve mimari etkilerine ilişkin, turizme bağlı kentsel ve mimari etkiler, turizme bağlı yapısal çeşitlilik, turizm öncesi dönemdeki kentsel yapı ve rekabet ortamı ve kentsel kimlik olmak üzere 4 kategori tespit edilmiştir. Genel olarak görüşme yapılan kişilerden elde edilen verilere göre turizmin Alanya'nın son yarım yüzyıldaki gelişmesinde en önemli paya sahip sektör olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca turizmin Alanya üzerinde kültürel, ekonomik, mimari ve çevresel boyutlarda çeşitli etkilerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak ortaya çıkan sonuçlar temelinde araştırmacılara, sektör işverenlerine, yerel ve merkezi yönetim erklerine yönelik bazı öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Turizm, Kentsel ve Mimarî Doku, Kültür, Alanya.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ailedeki sosyal rollerin zaman içerisindeki değişimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ailedeki sosyal rollerin zaman içerisindeki değişimine ilişkin görüşlerinin incelenmesidir. Bu araştırmada, nitel araştırma desenlerinden olgu-bilimden yararlanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları, ölçüt örneklem ile belirlenmiş olup Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı okullarda görev yapan 10 Sosyal Bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada veriler yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Yarı-yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilen verilerin çözümlenmesinde tematik analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin ailedeki babanın sosyal rolünün; aileyi koruyup kollayan, otorite, disiplini sağlayan, güç kaynağı olarak tanımladıkları ortaya çıkmıştır. Aile içindeki annenin sosyal rolü ise düzenleyici, toparlayıcı, şefkat, sevgi ve güven kaynağı olarak belirtilmiştir. Aile içindeki büyükanne ve büyük babanın rolü; kültür aktarımını sağlayan, tecrübelerini aktaran, aile içi uyumu arttıran, ikinci anne-baba rolü olarak görülmüş, çocukların oyun arkadaşı, neşe ve sevinç kaynağı olarak açıklanmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenleri zamanla ailedeki sosyal rollerin değiştiğini bu değişimin aile içindeki sorumlulukların paylaşılması, karar mekanizmasının farklılaşması ve anne-baba rollerinin aynılaşması olarak belirtmişlerdir. Sosyal rollerin yerine getirilmemesinin çocukta içe kapanıklık ve güvensizlik oluşturduğunu, bu tür çocuklarda sorumluluk bilincinin gelişmediğini, disiplin sorunlarını ortaya çıkarabileceğini ve okul başarısını olumsuz etkilediğini açıklamışlardır. Ailedeki sosyal rollerin yerine getirilmesinin çocukları yaşama hazırlayacağı, ayakları yere basan, öz güvenli, sorumluluk sahibi bir birey olarak yetişmesine katkı sağlayacağı ve okul başarısını da olumlu yönde etkiyeceği ortaya çıkmıştır. Farklı aile yapısı ortamında büyüyen çocuklarda ise eğer anne ve baba sosyal rollerinin bilincinde hareket etmezse çocukta güven, sevgi eksikliği, saldırgan davranışlar, gerileme, disiplin boşluğu görülebilecekken, farklı aile yapısına sahip olsa da anne ve babanın sosyal rollerinin bilincinde davranmasının ise çocuk üzerinde olumsuz bir etki yaratmayacağını ve başarısına da olumlu yansıyacağını ortaya koymuştur. Sosyal bilgiler öğretmenleri ailedeki sosyal rollerin bilinçlendirilmesi konusunda okul-öğretmen-aile iş birliği içerisinde olunması gerektiği, seminerler, eğitimler verilmesinin faydalı olabileceğini belirtirken, çocuklara da en güzel eğitimin kendilerinin doğru rol ve model olmasından geçtiğini vurgulamışlardır. Öğretmenlerin bu konuda öğrencileri hakkında farkındalıklarının bilincinde olarak ailelerle iletişim içinde olması gerektiği açıklanmıştır. Öğretmen ve ailenin çocuğa empati ile yaklaşmasının, yol gösterici olmasının ve sevgi ile davranmasının çocuğun sosyal rol bilincine olumlu katkısı olacağı belirtilmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman kullanımının öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi
Bu çalışma sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman kullanımının öğrencilerin başarısı ve derse yönelik tutumu üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desene uygun olarak hazırlanmıştır. 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Antalya'da bulunan bir ortaokulda 25'i deney 25'i kontrol grubunda olmak üzere 50 adet beşinci sınıf öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışmada nicel veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Uygulama kapsamında beşinci sınıf sosyal bilgiler dersi konularından olan "Haritayı Tanıyorum" ve "İklim ve Yaşamım" konuları, deney grubuna araştırmacı tarafından hazırlanan eğitici çizgi romanlar kullanılarak, kontrol grubuna ise mevcut müfredata uygun şekilde anlatılmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen veriler uygun analiz yöntemleriyle analiz edilerek yorumlanmıştır. Araştırma verilerinin analizi sonucunda sosyal bilgiler dersinde çizgi roman kullanımının öğrencilerin başarısı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu, bununla birlikte sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman kullanımının öğrencilerin derse yönelik tutumları üzerinde bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda ulaşılan sonuçlar ilgili çalışmaların sonuçları ile karşılaştırılmış son olarak ise araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Eğitim, Eğitici Çizgi Roman, Eğitimde Teknoloji
Altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabının mekânı algılama becerisi bakımından incelenmesi
Araştırmanın amacı, 2017-2018 eğitim öğretim yılında kullanılan MEB tarafından hazırlanmış ortaokul 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında geçen mekânı algılama becerisi konusunun, ders kitabı inceleme kriterlerine göre gerekli bulguları ortaya çıkarmaktır. Bu araştırma ile 2017-2018 eğitim öğretim yılında okutulan 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında mekânı algılama becerisinin ne derece yer aldığı ve nasıl bir dağılım gösterdiği incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2017-2018 eğitim öğretim yılında okutulan Sevgi Yayınları'na ait 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. Verileri toplamak amacıyla araştırmaya uygun olacak şekilde konu ile ilgili literatür incelenmiş olup nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği ile tarama modelinde bir çalışma yapılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen Sevgi Yayınları 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının incelenmesinde, Çelebi (2010) tarafından geliştirilmiş olan ve kendi tezinde kullandığı "Nitel Araştırmada Ölçüt Olarak Kullanılan Temalar" adlı ölçüt kullanılmıştır. Bu ölçme aracını geliştiren kişiden gerekli izinler alındıktan sonra uzman görüşleri doğrultusunda incelenerek bu tezde de kullanılmasına karar verilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışma; giriş, ilgili açıklamalar, yöntem, bulgular, sonuç, tartışma ve öneriler kısımlarından oluşmaktadır. Çalışma sonucunda ortaya çıkan bulgulara göre; 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer verilen mekânı algılama becerisinin kazanımlara ve ders kitabı inceleme kriterlerine uyduğu görülmektedir. Mekânı algılama becerisi diğer derslerden matematik ve fen bilgisi dersleri ile ilişkilendirilmiştir. Kullanılan şema, fotoğraf ve haritalarda somuttan soyuta ilkesine uyulmuştur. Metinlerde bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa, soyutlama, düzey, şema, vardama ve materyal örgütlenişi ilkelerine uyulmuştur. Hazırlık ve değerlendirme sorularının ölçme ve değerlendirme ilkelerine uyduğu, değerlendirme sorularından çoktan seçmeli, boşluk doldurma ve D Y sorularının kazanılmayan bilgileri ölçmek için yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Mekânı Algılama Becerisi, Ders Kitabı, Doküman Analizi, Betimsel Tarama
Ortaokul altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabı metinlerinin kültürel mirasa duyarlılık değeri açısından incelenmesi
Araştırmanın amacı, 2017-2018 eğitim öğretim yılında kullanılan MEB tarafından hazırlanmış Ortaokul 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabını kültürel mirasa duyarlılık değeri bakımından incelemektir. Araştırmanın örneklemini 2017-2018 eğitim öğretim yılında okutulan Sevgi Yayınları'na ait 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. Verileri toplamak amacıyla araştırmaya uygun olacak şekilde konu ile ilgili literatür incelenmiş olup nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği ile tarama modelinde bir çalışma yapılmıştır. Verilerin analizinde metin içerik analizi kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler ders kitabındaki metinler tarandıktan sonra, kültürel mirasa duyarlılık değerinin geçtiği metinler tespit edilmiştir. Seçilen metinler doğrudan alıntı yoluyla kaydedilmiştir. Daha sonra bu metinler kültürel mirasa duyarlılık değeri çerçevesinde analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda ulaşılan sonuçlar; kültür ve miras öğrenme alanı dışındaki diğer öğrenme alanlarında kültürel miras unsurlarına çok az yer verildiği, kültür ve miras öğrenme alanında ise fazlasıyla kültürel miras unsurlarına yer verilerek ayrıntılı ve öğrenci seviyesine uygun şekilde görsel ve yazınsal metinler verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Genel olarak bakıldığında kitabın tümünde Türk kültür öğelerine önem verildiği, geçmişten bugüne süren ve değişen kültürel değerlere yer verildiği gözlenmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin küresel bağlantılar öğrenme alanı kapsamında Türkiye'ye ilişkin algıları
Bu araştırmanın amacı; Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin Küresel Bağlantılar Öğrenme Alanı ile ilgili Türkiye'ye ilişkin algılarını açığa çıkarmaktır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden olgubilimden yararlanılmıştır. Araştırmada, araştırmacı tarafından gelişti-rilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Bu çalışma;2017-2018 eğitim öğretim yılının bahar döneminde Ankara'nın Keçiören, Pursaklar ve Çankaya ilçelerinde görev yapan 29 Sosyal Bilgiler öğretmeni ile görüşme yapılması sonucunda hazırlanmıştır. Katılımcı öğretmenlerin 11'ini kadın 18'ini ise erkek öğretmenler oluşturmuştur. Araştırmanın bulgularına göre; öğretmenlerin Türkiye'deki ve dünyadaki siyasi, sosyal, ekonomik olaylara duyarlı oldukları açığa çıkarılmıştır. Öğretmenlerin dünyayı etkile-yen olayları değerlendirirken Türkiye'ye etkisi doğrultusunda önemsedikleri tespit edilmiştir. Öğretmenlerin Türkiye'nin uluslararası alanda yardımlaşma faaliyetlerini olumlu değerlendirdiği fakat Türkiye'deki yardım kuruluşlarının faaliyetleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları açığa çıkarılmıştır. Öğretmenlerin Türkiye'nin turizm potansiyeli algılarının da olumlu yönde olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların Türki-ye'nin özel konumunun farkında oldukları ve olumlu değerlendirdikleri görülürken Türkiye'nin küresel dünyada Ortadoğu ülkesi olarak görüldüğünü ve bu durumu olum-suz algıladıkları açığa çıkarılmıştır. Türkiye'nin en fazla ithalat ihracat yapan ülkeleri değerlendirirken tarihi geçmişin etkisini olumlu değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Öğ-retmenlerin yurt dışı deneyimlerinin çok düşük olduğu açığa çıkarılmıştır. Öğretmenle-rin milli vatandaşlığı olumlu algıladıkları ve önemsedikleri görülürken; küresel vatan-daşlığa olumlu algı geliştirmedikleri tespit edilmiştir. Küresel bağlantılar öğrenme alanı-na sosyal bilgiler müfredatında daha fazla yer ayrılması gerektiği algısı açığa çıkarılmış-tır. Öğretmenlerin Türkiye'deki kültürel çeşitliliği zenginlik olarak gördükleri algısı açı-ğa çıkarılmıştır.
Üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler eğitiminin yeri ve önemi
Araştırmanın amacı, BİLSEM'de görev yapan öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler eğitiminin yeri ve önemine ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada, nitel araştırma desenlerinden olgubilim deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarının belirlenmesinde ölçüt örneklem esas alınmıştır. Araştırmanın katılımcıları, Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı BİLSEM'de görev yapan farklı branşlardaki 19 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri yarı-yapılandırılmış görüşme yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmada katılımcı öğretmenlerin sosyal bilgiler dersinin toplum hayatındaki yerini; toplumsal hayata uyum, vatandaşlık bilinci oluşturma, kültürel değerler ve tarih-coğrafya öğretimi ve iletişim becerilerini geliştirdiğini düşündükleri ortaya çıkmıştır. Katılımcı öğretmenlerin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgilerin yerine; vatandaşlık bilinci oluşturma, sosyalleşme ve sözel zekâyı geliştirme, liderlik ve yaratıcılık özelliklerini geliştirme ve araştırmacı-sorgulayıcı olma ile çoklu perspektif geliştirme kazandırma olarak gördükleri belirlenmiştir. Katılımcı öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler dersinin gerekliliğini, ilgi ve yeteneklerini geliştirme, sosyalleşme ve sözel zekâyı geliştirme, toplumsal yaşama uyum, sosyal bilim disiplinlerinin öğrenilmesine katkı ve üst düzey bilişsel özellikleri geliştirme açısından değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Katılımcı öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde sosyal bilgiler dersinin sosyal bilgi ve beceri kazandırma noktasındaki yeterliliğini; yeterli, yetersiz, dersin öğretmenine bağlı ve konu hakkında yeterli bilgiye sahip olmama açısından değerlendirdikleri görülmüştür. Katılımcı öğretmenlerin sosyal bilgiler dersinin üstün yetenekli öğrencilerin toplumsal sorun ve olaylara yaklaşımlarına etkisini; güncel bağlantılar kurma, toplumsal sorun ve olaylara duyarlılığı artırma, problem çözme becerilerini geliştirme ve farklı perspektif kazandırma ve tarih-kültür öğrenimi olarak gördükleri belirlenmiştir. Katılımcı öğretmenlerin üstün yeteneklilere verilen sosyal bilgiler dersinin gelecekte sosyal bilimlerin gelişmesine etkisini, etki etme ve etmeme bağlamında yorumladıkları görülmüştür. Katılımcı öğretmenlerin değer eğitimi açısından üstün yeteneklilere verilen sosyal bilgiler dersi eğitiminin yeterliliğini; yeterli, yetersiz ve öğretmene bağlı olarak değerlendirdikleri ortaya çıkmıştır.