Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının edebiyat halkası yöntemiyle çevre eğitimine yönelik kavramsal anlayışlarının geliştirilmesi

Bu araştırma 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar döneminde bir üniversitenin Eğitim Fakültesinde yapılmıştır. Bu üniversitenin sosyal bilgiler eğitimi ana bilim dalına kayıtlı üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinden araştırmaya gönüllü olarak katılan 13 öğretmen adayı çalışma grubunu oluşturmaktadır. Çalışma edebiyat halkası yöntemi ile okunan kitapların sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre eğitimine yönelik kavramsal anlayışlarına etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Amaca yönelik olarak zayıf deneysel desenlerden tek grup ön test-son test kontrol grupsuz deneysel desen kullanılmıştır. Aynı zamanda nitel verilerle desteklenmiştir. Çalışmada eko eleştiri kapsamında yapılan çalışmalar incelenmiş; çalışmalarda kullanılan kitaplar yakın çevre ve uzmanların tavsiyeleri doğrultusunda çevre ile ilgili bir kitap listesi oluşturulmuştur. Listede yer alan kitapların sayfa sayısı, içeriği, kelime ve kavram bağlamında yeterliliği, öğrenciye uygunluk durumu gibi pek çok husus göz önünde bulundurularak Beyaz Gemi, Hüyükteki Nar Ağacı, Dünyaya Orman Denir, Sürüklenme, Empedokles'in Dostları, Köpekli Çocuklar Gecesi ve Ekofobiyi Aşmak kitaplarının okunmasına karar verilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak; öğretmen adaylarının çevre okuryazarlığı becerilerini ölçmek için Kaplowitz ve Levine'in (2005) hazırladığı ve Türkçe uyarlamasının Teksöz vd., (2010) tarafından yapılan Çevre Okuryazarlığı Ölçeği, edebiyat halkası yöntemi ile okunan kitapların sosyal bilgiler öğretmen adaylarına bireysel okuma ve role hazırlanma süreçlerinde yansımalarını görebilmek için yansıtıcı günlükler, edebiyat halkası yönteminin adayların kavramsal anlayışlarına etkisini incelemek amacıyla her bir kitap için hazırlanan söz varlığı tarama testleri ve öğretmen adaylarının edebiyat halkası yöntemine ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmak amacıyla görüşme formu kullanılmıştır. Çevre okuryazarlığı ölçeğinden elde edilen ön test son test verileri SSPS paket programı Wilcoxon işaretli sıralar testi ile her bir kitap için hazırlanan söz varlığı tarama testlerinden elde edilen ön test son test verileri betimsel analiz ile; yansıtıcı günlükler ve görüşme formlarından elde edilen veriler ise içerik analizi ile elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda öğretmen adaylarının edebiyat halkası uygulama öncesi ve sonrası Çevre Okuryazarlığı Ölçeğinden aldıkları puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığı ancak çevre eğitimine yönelik kavramsal anlayışlarının düşük düzeyden orta düzeye çıktığı görülmektedir. Aynı zamanda öğrencilerin çevre bilinci konusunda var olan duyarlılık ve farkındalıklarının önemli ölçüde geliştidiğini söylemek mümkündür. Ayrıca kendilerini çevre bilinci noktasında sorguladıkları ve olumlu yönde davranış değişikliklerine gittikleri görülmektedir. Öğretmen adaylarının edebiyat halkası yöntemini beğendikleri kendi deneyimlerinden yola çıkarak gelecekte öğrencilerine uygulamak istedikleri, süreçten oldukça memnun ayrıldıkları yine sonuçlar arasındadır.