Sosyal bilgiler öğretmenlerine göre coğrafya okuryazarlığı ve öğretimi

Araştırmamızdaki amaç, öğrencilerimizin iyi birer coğrafya okuryazarı olabilmesinde büyük etken olan, Sosyal Bilgiler öğretmenlerimizin, algılarındaki coğrafya okuryazarlığı tanımını belirlemek ve öğrencilerimizi işlevsel coğrafya okuryazarı haline getirebilmek için neler yapılması gerektiğini, öğretmenlerden dinleyerek ortaya çıkan sonuçlarla, Sosyal Bilgiler öğretmenlerimize ve bu konuda çalışmalar yapan araştırmacılarımıza öneriler sunarak, literatüre bu konuda veri kazandırmaktır. Literatür incelendiğinde, coğrafya okuryazarlığı ile ilgili yapılmış çalışmaların çoğu, bu konuda bireylerin bilgilerinin ya da algı düzeylerinin ölçülmesi ile alakalıdır. Bu çalışma ise, coğrafya okuryazarlığıyla ilgili kendinden önceki araştırmalarla benzerlik göstermeyip, konu hakkında, öğretmenlerin görüşlerinin alındığı ülkemizdeki ender bir çalışmadır. Çalışma bu yönüyle, alanında bir ilk olması sebebiyle literatüre önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.Araştırmanın örneklemini, 2016-2017 eğitim öğretim yılında, sosyo-ekonomik düzey verileri göz önünde bulundurularak, Ankara ilinin birbirinden farklı sosyo-ekonomik düzeye sahip yerleşim yerlerinde, amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle seçkisiz olarak seçilmiş Keçiören,Kızılcahamam, Kahramankazan, Çamlıdere ve Güdül ilçelerinde MEB'e bağlı ortaokullarda görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Öğretmenlerden elde edilen veriler, önce bilgisayar ortamında yazılı hale getirilmiş, sonra da nitel araştırma tekniklerden betimsel analiz kullanılarak çözümlenmiştir. Sorduğumuz sorulara Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin verdikleri cevapların en çok ifade edilişine göre, coğrafya okuryazarlığın tanımı; ülkemizin, dünyamızın, canlı ve cansız çevrenin tanınması ve tanıtılabilmesi becerisidir. Görüşlere göre, coğrafya okuryazarı bir bireyde olması gereken özellikler ise, coğrafyanın temel konularını ve kavramlarını bilmek, harita kullanabilme becerisine sahip olmak ve çevreye karşı duyarlı olmak, çevreye değer vermektir. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerimize göre, öğrencilerin yaşadıkları çevreyi, ülkesini ve dünyayı tanımaları, anlamaları ve bununla beraber Sosyal Bilgiler Dersi içerisinde yeri ve önemi olduğu için, coğrafya okuryazarlığı becerisine sahip olmanın önemi büyüktür. Yine elde edilen görüşlere göre, Sosyal Bilgiler Dersi'nde coğrafya okuryazarlığı açısından amaç, yaşanılan ülkeyi ve çevreyi tanıtmak olmalıdır. İçerik, genel ve temel coğrafik kavramlar ve terimler olmalıdır. Beceri kazandırma açısından, bol bol harita kullandırılmalıdır. Yöntem ve teknik olarak gezi, gözlem ve inceleme yöntemleri esas alınmalıdır. Kullanılacak materyaller en çok harita ve yerküre olmalıdır. Ölçme ve değerlendirme, uygulamalı, pratik içeren, beceri düzeyini ölçen sınavlar şeklinde olmalıdır. "Ülkemizde öğrencilerin coğrafya okuryazarlık seviyesini artırmak için neler yapılması gereklidir?" sorusuna öğretmenlerin çoğunun verdiği cevap ise, "gezi sayısı ve imkânları artırılmalı" şeklindedir.