Sosyal Medya Platformunda Yer Alan Çocuk Profillerinin İncelenmesi: Instagram Örneği

ÖZ: Bu araştırma; Instagram platformunda çocuklar adına açılmış olan çocuk profillerinin, paylaşım içerikleri, paylaşım sıkılığı, katılım hakkına olumlu-olumsuz yer verilme durumu ve çocukluk imajları açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Yapılan bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini; çocuk adına açılmış 10 profil oluşturmaktadır. Araştırmanın veri kaynağını belirlenen profillerin 01.01.2021– 31.01.2021 tarihleri aralığında yapılmış paylaşımlar oluşturmaktadır. Araştırmacı tarafından bilgisayar ortamında kayıt altına alınan paylaşımların açıklamaları, araştırmacı tarafından oluşturulmuş olan “Instagram Profili Kodlama Formu” kullanılarak toplanmıştır. Formun, geçerliliğinin sağlanabilmesi amacıyla alanında yetkin 4 uzmanın görüşüne sunulmuş ve dönütleri dikkate alınarak düzenlenmiştir. Formun güvenirliğinin sağlanması için araştırmacı ve tez danışmanı birbirlerini görmeyecek şekilde konumlanarak aynı anda rastgele yöntemle seçilen 3 paylaşımı “Instagram Profili Kodlama Forumu”na göre analiz etmiştir. Verilerin analizinde, içerik analizi ve betimsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularında; incelenen profillerin hepsinde çocuğun kişisel bilgilerine yer verildiği görülmüştür. Araştırmanın sonucunda, çocuk adına açılan profillerin çoğunlukla çocukların anneleri tarafından yönetildiği babalar tarafından yönetilen bir profilin olmadığı tespit edilmiştir. Paylaşım açıklamalarında çoğunlukla yetişkin ifadelerinin kullanıldığı ve çocuğun paylaşım sürecine katılımının sağlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çocukların katılım haklarının olumlu ve olumsuz yansıtılma durumu birbirine çok yakındır. Ancak çocukların paylaşım sürecine dâhil edilmediği sonucundan hareketle yapılan olumlu paylaşımlarda gerçek katılımın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Profillerde çoğunlukla günlük yaşam rutini içeren paylaşımlar ve reklam içerikli paylaşımların yer aldığı ve ebeveynlerin reklam içerikli paylaşımlarda bulunarak ticari gelir elde ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Paylaşım açıklamalarında çocukların çoğunlukla “masum çocuk” imajında sunulduğu ve bu durumun toplumun çocuğu yetersiz, masum ve yetişkin yardımına muhtaç varlıklar olarak gördüğü sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular, literatürde destekli çalışmalarla tartılmıştır. Yapılan çalışma; çocuk ve medya ile bağlantısı olan bireylere, bilim insanlarına, ebeveynlere, öğretmenlere ve toplumdaki bütün bireylere verilen önerilerle sonuçlandırılmıştır.