Sosyal ve politik bir vaka olarak Osmanlı Devleti'nde şehzade ölümleri

Osmanlı Devleti'nde tahtın varisi olan şehzadeler çeşitli hastalık veya kaza neticesinde hayatlarını kaybetmişlerdir. Ancak şehzadelerin önemli bir kısmı da Osmanlı veraset sistemine bağlı olarak siyasi rekabet neticesinde yahut nizam-ı âlem adına katledilmişlerdir. Bu çalışmada ayrım yapılmaksızın hem ölen hem de öldürülen şehzadelerin ölümlerinin üzerinde durulmuştur. 14-16. Yüzyıl aralığını kapsayan bu çalışmada öncelikle Osmanlı yönetim sistemi, devlet felsefesi ve şehzadelik kurumu incelenmiş, veraset meselesi ve kardeş katliyle ilgili tartışmalar üzerinde durulmuştur. Şehzadelerin ölümleri "kendiliğinden ölen ve katledilen şehzadeler" olarak iki ayrı başlığa ayrılmıştır. Bu başlıklar altında şehzadelerin nasıl öldüğü kadar şehzadelerin ölümünün gerek hanedan içerisinde gerekse Osmanlı toplumunda nasıl aksettiği de ele alınmıştır. Çalışmada küçük yaşta vefat etmiş, herhangi bir mücadeleye girmeden ölmüş veya halk tarafından yeterince tanınmamış şehzadelerin ölümünün pek fazla yankı bulmadığı görülmüştür. Buna mukabil politik bir aktör olan, mücadele eden veya isyan girişiminde bulunan şehzadelerin ölümleri daha geniş kapsamlı anlatılmıştır. Son olarak literatürde, hayatları kadar ölümleri de merak uyandıran şehzadelerin ölüm vakalarının çoğunlukla tek bir şehzade üzerinden siyasi entrikalar ve taht mücadeleleri bağlamında ele alındığı gözlemlenmiştir. Bu boşluğu doldurmak amacıyla çalışmada, şehzadelerin ölüm hadiselerinin (kaçınılmaz olarak) politik birtakım neticelerinin yanı sıra ağırlıklı olarak kronikler ve edebi eserler ışığında ölümlerin/öldürülmelerin toplum vicdanında nasıl bir etki bıraktığı, tarihçilerin meseleyi nasıl değerlendirdiği ve his dünyasında ne gibi yansımalarının olduğu incelenmiştir. İnceleme neticesinde hanedanın, toplumun, tarihçinin, edebiyatçının ve devlet adamlarının şehzade ölümlerine verdiği duygusal tepkileri etkileyen faktörler ve yansımalar ortaya çıkarılmıştır.