Sosyal politikaların refah etkilerinin ampirik ölçümü: Türkiye'de temel eğitimle ilgili politikaların ve sosyal yardımların refah etkilerinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada sosyal politikaların refah etkileri teorik literatür ve ampirik çalışmalar temelinde incelenmiştir. Bunun yanında, Türkiye'de temel eğitim politikaları ve temel eğitime yapılan yardımlarının refah ve yoksulluk üzerindeki etkisi sayısal olarak analiz edilmiştir. Bazı OECD ülkeleri ve OECD üyesi olmayan gelişmekte olan ülkelerde sosyal politika kapsamında temel sağlık, temel eğitim, sosyal güvenlik ve gıda yardım politikaları incelenmiş ve seçilmiş bazı gelişmekte olan ülkelerdeki sosyal politika reformlarının refah etkisini ortaya koyan etki değerlendirme çalışmalarından örnekler sunulmuştur. Çalışmanın son bölümünde, Türkiye'de temel eğitime ilişkin uygulanan politikalar ve yapılan yardımlar incelenmiştir. Özellikle 1997/1998 döneminde gerçekleşen Cumhuriyet tarihinin en büyük reformlarından biri olan zorunlu kesintisiz sekiz yıllık temel eğitime geçişin etkileri yansıma analizi (incidence analyses) ve okullaşma oranlarındaki değişmeler kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca hanehalkı reisinin eğitim düzeyi ve hanenin sosyodemografik karakteristiklerinin bir fonksiyonu olarak hanehalkı gelirindeki değişmeyi (refahı temsil eden vekil değişken) ortaya koyan ampirik bir model kurulmuş ve bu model 2003 yılı Hanehalkı Bütçe Anketi verileri kullanılarak tahmin edilmiştir. Analiz sonuçları eğitim düzeyi ile gelir arasındaki ilişkinin her eğitim düzeyi için güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Sonuçlara göre hanehalkı reisi eğitim düzeyi ortaokul olan hanelerin geliri 100 kabul edildiğinde, hanehalkı reisinin sırasıyla okuma yazma bilmeyen, okuma yazma bilen ama bir okul bitirmeyen, ilkokul, ortaokul, lise, meslek lisesi, meslek yüksek okulu, fakülte, master ve doktora derecesi sahibi olduğu durumda gelir endeksi sırasıyla 50, 62, 78, 127, 137, 163, 219 ve 383 olarak hesaplanmıştır. Sonuçlar hanehalkı geliri ve hane reisinin eğitim düzeyi arasında pozitif ilişki olduğu yönündeki görüşleri ve bulguları (TUİK 2003 ve 2004 yoksulluk araştırması) desteklemektedir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, bireylerin eğitim düzeylerini iyileştiren politikaların onların refahını daha iyi duruma getireceğini göstermektedir.