Sosyolojik bağlamda İsmailağa cemaati

Türkiye'de özellikle 1970'lerden sonra görülen dini canlanmanın, dini gruplaşmaların ve tarikatların sanayileşme, kentleşme ve modernleşme/sekülerleşme süreçleri ile kendini gösteren yapısal değişimle çok sıkı irtibatı vardır. Türkiye'de özellikle siyasi erkin tutumuna göre dönem dönem pasifize olan dönem dönem aktifleşen bir seyir izleyen dinî grup ve cemaatler her dönem ve her koşulda bu ülkenin bir gerçeği olmuşlardır. Modernleşmenin koşullarına ayak uyduramayan/ayak uydurmak istemeyen, kamusal alanda yer bulamayan ve merkezin dışına itilen insanlar bu oluşumlara dönerek bu gruplara aidiyet duymuş ve böylelikle kendini ulus devletin baskı ve dayatmalarına karşı güvende hissetmiş ve kimlik oluşturmuşladır. Modern hayattan dinin çıkarılması ile oluşan boşluk dinî gruplar tarafından doldurulmaya başlanmıştır da denebilir. Bu sebeple dini grup çalışmaları modern dönemde dinin konumunu tespit noktasında önemli görülmektedir. Dinî grup ve cemaatler gerek tarih boyunca gerekse modern dönemde tepkisel ve protest tavırlarını muhafaza etmişlerdir. Literatürde kapalı yapısı ve protest duruşu ile tanımlanan İsmailağa Cemaati'nin modernleştiği/modernleşiyor olduğuna yönelik hipotez üzerine kurulu bu çalışmanın ikinci hedefi de grubun iç organizasyonu ve karakteristik özelliklerini ortaya koymaktır. İnsanın tarih boyunca din/kutsal ile irtibatının kesilmediği kabulü üzerine kurulu birinci bölüm dinin modern döneme yolculuğuna dair teorik çerçeveyi içermektedir. İsmailağa Cemaatinin yapısal analizinin ve karakteristik özelliklerinin tespiti üzerine kurulu ikinci bölümde grubun gayrı nizami bir yapıdan kurumsallığa doğru gittiği düşünülen seyri gösterilmeye çalışılmıştır. Cemaatin müntesipleri ile yapılan mülakatlardan oluşan üçüncü bölümde ise grubun modernleşme/meme süreci anlaşılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Din, dini grup, tarikat, cemaat, modernleşme.