Sosyolojik bağlamda veganlık ve vejetaryenlik: Nitel bir araştırma

Bu doktora tezi, günümüzde giderek popülerleşen vegan/vejetaryen yaşam biçiminin değişen sosyo-kültürel koşullara bağlı olarak nasıl farklılaştığını ve bu yaşam tarzının modern toplumdaki yerini sosyolojik bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan olmayan hayvanların sömürüsü, gıda üretimi için hayvan yetiştirmenin çevresel etkileri ve modern tüketim alışkanlıklarının eleştirisi, kendisini en belirgin şekilde veganlık ve vejetaryenlik pratiklerinde göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, vegan ve vejetaryen yaşam biçimine toplumun hangi kesimlerinin sahip olduğunu; bu pratiklerin yaş, cinsiyet, eğitim ve sosyal sınıf gibi değişkenler bağlamında nasıl bir toplumsal gruba hitap ettiğini araştırmaktadır. Çalışma, aynı zamanda vegan/vejetaryen yaşam tarzının toplumda yaygınlaşmasında etkili olan sosyal hareketlerin, değişim ve dönüşüm süreçlerini ve bu pratiklerin gelecekteki toplumsal örgütlenme ve besin tüketim pratiklerine olası etkilerini anlamlandırmayı hedeflemektedir. Bunun yanı sıra, çalışma, vegan ve vejetaryen bireylerin farklı sermaye türleri (ekonomik, sosyal, kültürel ve sembolik) ve habitus bağlamında nasıl konumlandıklarını ve bu yaşam biçimlerinin toplumsal eşitsizliklerle olan ilişkisini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, veganlık ve vejetaryenliğin sosyolojik olarak hangi gruplar arasında yaygınlaştığı ve bu yaşam biçiminin toplumsal yapılarla nasıl ilişkilendiği de ele alınmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemi benimsenerek tasarlanmıştır. Farklı yaş, cinsiyet, eğitim ve sosyal sınıf gibi özelliklere sahip vegan/vejetaryen bireylerle yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla, bu yaşam tarzının bireylerin gündelik yaşamlarına etkileri ve bu pratiklere yüklenen anlamlar incelenmiştir. Ayrıca vegan/vejetaryen topluluklar ve derneklerle yapılan katılımcı gözlem aracılığıyla bu pratiklerin sosyal çevre ve ilişkiler üzerindeki etkileri gözlemlenmiştir. MAXQDA programı kullanılarak yapılan analizler, vegan ve vejetaryen bireylerin yaşam biçimlerini nasıl sürdürdüklerini ortaya koymanın yanı sıra, veganlık ve vejetaryenliğin toplumsal cinsiyet, sınıf, ekoloji-çevre ve sağlık konularıyla nasıl ilişkilendirildiğini ayrıntılı bir şekilde betimlemektedir. Bulgular, veganlık ve vejetaryenliğin ağırlıklı olarak genç, bekar, kadın, yüksek eğitim düzeyine sahip ve orta-üst gelir grubundaki bireyler arasında yaygın olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, katılımcıların hayvan etiği ve ekolojik kaygılar gibi motivasyonlarla bu yaşam biçimini benimsedikleri görülmüştür. Tez, sosyal baskılar, ekonomik maliyetler ve gıdaya erişim sorunlarının katılımcıların karşılaştığı temel zorluklar olduğunu vurgularken, katılımcılar, çevre ve iklim krizi gibi küresel sorunların etkisiyle, gelecekte veganlık ve vejetaryenliğin bir tercih değil, herkes için bir zorunluluk haline gelebileceğini öne sürmüştür. Anahtar Kelimeler: Veganlık/vejetaryenlik, Yaşam Tarzı, Bourdieu, Habitus, Tüketim Toplumu, Nitel Araştırma