Sözleşmeden dönme halinde menfi zarar

Bu tez çalışmasının konusunu "Sözleşmeden Dönme Halinde Menfi Zarar" oluşturmaktadır. Sözleşmeden dönme ve dönmenin sonucu olarak talep edilebilecek menfi zarar, borçlar hukukunun en tartışmalı konularından biri olmuştur. Bu konuda, dönme müessesesinin ancak 19. Yüzyılda belirgin hale gelmesinin ve dolayısıyla yeni bir kavram olmasının büyük payı bulunmaktadır. Günden güne gelişen beşeri ve ekonomik ilişkiler, gerçek ve tüzel kişileri birbirleriyle sözleşmesel temasa geçmeye itmiştir. Fakat yapılması amaçlanan sözleşmeler beklenen neticeye ulaşamamıştır. Hukuk düzeninin öngörmüş olduğu sözleşme şartlarının gerçekleşmemiş olması, bir sözleşme yapmak üzere bir araya gelen tarafların, bu sebeple uğramış oldukları kayıpların hangi esasa göre ve kim tarafından tazmin edileceği sorununu ortaya çıkarmıştır. Buna ek olarak, ortada geçerli bir sözleşme olmadığı gibi, haksız fiil sorumluluğu için aranan şartların da sağlanamamış olması; bu sorunun artmasına neden olmuştur. Geçersiz sözleşmelerin ortaya çıkardığı zararların tazmini için önce Roma hukukunda, akabinde Müşterek hukukta yeterli çözümlerin bulunmaması, Pandekt hukukçularını çeşitli teoriler üretmeye sevk etmiştir. Ancak yapılan çalışmalar münferit olayların çözümüne dayalı olduğundan gerekli sonuca ulaşılamamış ve geçersiz sözleşmenin sebep olduğu kayıpların tazmini konusunda daha da çözümsüzlüğe itilmiştir. Rudolf von Jhering bu eksiklikleri fark etmesiyle, 1861 yılında yayınladığı "Culpa in contrahendo oder Schadensersatz bei nichtigen oder nicht zur Perfection gelangten Verträgen" adlı eserinde konuyu sistematik bir biçimde ele almıştır. Jhering, sözleşmelere özgü müspet (olumlu) - menfi (olumsuz) menfaat ayrımını yapmış ve menfi zarar kavramını modern hukuk bilimine kazandıran isim olmuştur. Kara Avrupası kanun koyucuları yaşanan bu gelişmelere kayıtsız kalmayarak, Jhering'in kurguladığı culpa in contrahendo sorumluluğunun etkisinde kalarak menfi zararın tazmin yükümlülüğüne dair münferit hükümleri ülke kanunlarına eklemişlerdir. İsviçre ve Türk kanun koyucuları tarafından, culpa in contrahendo esasları uyarınca menfi zarar kavramı kanunda yer almış ve hatta bir adım daha ileri gidilerek, Jhering'in öğretisi dışında kalan bazı haller için de menfi zarardan sorumluluğu öngören düzenlemeler getirilmiştir. Çalışmamız iki bölümden ve bir sonuç kısmından oluşmaktadır. İlk bölümde, seçimlik hak olan sözleşmeden dönme kavramı, tarihçesi, fonksiyonları, hukuki niteliği, başlıca dönme halleri ve dönme hakkında doktrindeki görüşleri, sözleşmeden dönerek menfi zararın tazminini ve menfi zararın çıkış kaynağı olan culpa ın contrahendo kavramı detaylı olarak anlatılmıştır. İkinci bölümde, hukuki niteliklerini kavrayarak ayrım yapmak açısından, sorumluluk borç ilişkilerinin başlıca unsuru olan zarar kavramı ve çeşitleri ile menfi zarar kavramı, ortaya çıkış nedeni, kalemleri, ispatı, tazmini, müspet zarardan farkı, denkleştirmesi, sınırlandırılması sorunu ve yapılan eleştirilerin değerlendirilmesi konuları ele alınmıştır. Çalışmamız, araştırmada öne çıkan belli başlı hususları ve eleştirilerin cevaplandırılmasını içeren sonuç kısmıyla bitirilecektir. Anahtar Kelimeler: Menfi Zarar, Sözleşmeden Dönme, Seçimlik Haklar, Culpa In Contrahendo