Anadolu medreselerinde uyarlanabilir yeniden kullanımın mekan dizimi analizi

Bu çalışma, Anadolu'daki tarihi medrese yapılarının yeniden işlevlendirilmesi süreçlerinin mekansal kurgu üzerindeki etkilerini mekan dizim metoduyla nicel olarak analiz etmektedir. Araştırma, tarihi yapıların adaptasyon sürecinde çoğunlukla fiziksel korumaya odaklanan geleneksel yaklaşımlara karşın, yapının sentaktik kimliğindeki değişimi ölçme ihtiyacından doğmuştur. Bu amaçla bütünleşme, bağlantısallık ve derinlik gibi temel space syntax parametreleri, medreselerin orijinal ve yeni işlevlerine ait olan planlar üzerinde gerçekleştirilen analizler sonucunda elde edilen veriler sayesinde karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Analizler, görünürlük grafiği (VGA) ve dışbükey mekan haritası yöntemleriyle gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, avlunun merkeziliğini korumasına rağmen sosyal bir odaktan kontrollü bir geçiş düğümüne dönüştüğünü göstermektedir. Diğer önemli bir sonuç ise kamusal-özel alan hiyerarşisini tersine çevrilmiş olmasıdır. Radyal sirkülasyon sisteminin, gerçekleştirilen müdahaleler sonucunda bazı yapılarda lineer bir sisteme dönüştüğü tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu araştırma, tarihi yapıların sürdürülebilirliği bağlamında fiziksel korumanın ötesine geçen, miras yapılarının mekansal mantığını gözeten sayısal ve nesnel bir değerlendirme modelini literatüre sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Mimari koruma, Anadolu medreseleri, yeniden işlevlendirme, mekan dizimi analizi.