Sporcuların sporda insan haklarına ilişkin tutumlarının incelenmesi

İnsanlık tarihiyle birlikte başlayan spor olgusu, üstlenmiş olduğu huzur, barış, kardeşlik, dostluk ve benzeri değerleri de bünyesinde barındırmaktadır. Spor bireylerin zihinsel, fiziksel ve ruhsal bakımdan gelişmesini sağladığı gibi, ekonomik ve sosyal gelişimin de lokomotifleri arasında yer almaktadır. Spor, hukuk düzeni içinde doğrudan temel hak olarak yerine almıyor olsa da, UNESCO (Birleşmiş Milletler Bilim ve Kültür Örgütü), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi) gibi önemli kuruluşlar tarafından spor faaliyetlerine katılmanın temel hak olduğu belirtilmektedir. Sporda amaç; sağlıklı, mutlu, çalışkan, moral değeri yüksek, dinamik ve çağdaş bir toplum yaratmak, topluma karşı görev ve sorumluluklarını bilen, beden ve ruh sağlığı yerinde, yapıcı, yaratıcı, üretken, ahlaklı, erdemli ve fazilet örneği nesiller yetiştirmek, toplumun tüm fertlerini dinamik, zinde, yüksek moralli ve mutlu tutmaktır (Yetim, 2000: 148). Böylesi önemli özelliklere sahip olan kişi, Erdemli (2008: 20)'nin ifadesiyle doğal olarak spor yapan insandır. Spor yapan insana dolayısıyla sporcuya bahsedilen özellikleri kazandırabilmek için uygun ortamların ve gerekli yasal düzenlemelerin sağlanması gerekmektedir. Bu fırsatların sağlanması ise, sporun temel bir hak olarak kabulü ile başlar ve sporda insan haklarına yeni bir bakış açısı kazandırır. Sporda insan hakları ise, sporcu eğitimi, sporcuların sosyal güvenliği, yarışma ortamlarının güvenliği, sporcu sağlığı, spor politikaları, toplumun spor ve sporcu algısı gibi konuları kapsar. Bu bağlamda sporcuların gerek hak ve özgürlükler konusundaki tutumlarının, gerekse sporculara sağlanan ve sağlanması gereken haklara ilişkin bakış açısının saptanmasının önemli olduğu düşünülmüştür. Böylece bu çalışmada, sporcuların sporda insan haklarına ilişkin tutumlarının saptanması amacıyla, araştırmacı tarafından sporda insan hakları tutum ölçeği geliştirilmiş ve sporcu tutumları çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Sporda İnsan Hakları Tutum Ölçeği; 12'si kişilik hakları, 9'u sosyal haklar ve 8'i dayanışma hakları olmak üzere toplam 29 maddelik 3 boyutlu bir ölçektir. Ölçek faktörlerinin güvenirlik katsayıları kişilik hakları boyutunda .88, sosyal haklar boyutunda .79, dayanışma hakları boyutunda .83 olarak hesaplanmıştır. Ölçek güvenirliği ise .82 (Cronbach Alpha) bulunmuştur. Tarama modeli niteliğinde yapılan araştırmanın çalışma grubu, sporcu üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. Çalışma grubunda 100 kadın sporcu ve 148 erkek sporcu olmak üzere, toplam 248 sporcu öğrenci bulunmaktadır. Bu sporculardan 154'ü takım, 94'ü ise bireysel sporlar yapmaktadır. Ayrıca bu sporcuların 97'si beden eğitimi öğretmenliği, 82'si antrenörlük eğitimi, 69 ise diğer bölümlerde eğitim görmektedirler. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde; bağımsız değişkenler ile alt boyutlar arasındaki farka t testi, boyutlar açısından bölümler arasındaki farka ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile bakılmıştır. Sporda insan hakları tutum ölçeğinin boyutlara göre tanımlayıcı istatistik sonuçlarına bakıldığında sporcuların kişilik hakları ve dayanışma hakları alt boyutlarında ortalamalarının yüksek, sosyal haklar alt boyutunda ise düşük olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkeni açısından bakıldığında kişilik hakları alt boyutunda erkek sporcular lehine anlamlı fark bulunmuştur. Takım ve bireysel sporlarda kişilik hakları alt boyutunda bireysel spor yapan sporcular lehine anlamlı fark bulunmuştur. Sporcuların okudukları bölümlere yönelik tek yönlü varyans analizinde ise boyutlar açısından anlamlı fark bulunmamıştır.