Osmanlı Devleti'nde hayırsever hanım sultanlara bir örnek: Hürrem Sultan

Hürrem Sultan, Kırım Tatarları tarafından esir alınmış, daha sonra Kanuni Sultan Süleyman henüz şehzade iken saraya gönderilmiştir. Sultan Süleyman'ın validesi Hafsa Sultan tarafından cariye olarak alınmış ve sarayda iyi bir eğitime tabi tutulmuştur. Sultan Süleyman'ın beş şehzadesinin (Mehmed, Abdullah, Selim, Bayezid, Cihangir) ve kızı Mihrimah'ın anneleri Hürrem Sultan'dır. Çalışmamızın birinci bölümünde Haseki Hürrem Sultan'ın yaşamı ve aile hayatı üzerinde durulmuş, Kanuni Sultan Süleyman'a yolladığı mektuplardan bahsedilmiştir. Vefatına yakın Edirne'den İstanbul'a dönüşleri, rahatsızlığını duyan halkın müteessir oluşu, vefatı ve geride bıraktığı eşyaları açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde; hayırseverlik ve vakıf kavramları üzerinde durulmuş, bazı hayırsever hanımlar örnek verilmiştir. Daha sonraki bölümlerde; Hürrem Sultan'ın adıyla anılan Külliye ve semt, kurduğu vakıflar, bu eserler hakkında bilgiler yer almaktadır. Külliye; darüşşifa, imaret, medrese, sıbyan mektebi ve camiden oluşmaktadır. Bu eserlerin büyük çoğunluğu sonradan Mimarbaşı olan Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Darüşşifa günümüze gelinceye kadar birçok adla anılmış, bir ara halk tarafından Haseki Zindanı denilmiştir. Burada belli bir süre yaşlı ve bakıma muhtaç kadınlar kalmıştır. Bimarhane olarak kullanılan dönemde akıl hastalarını tedavi amaçlanmıştır. Bu yapı Nisa Tevkifhanesi olarak da hizmet vermiştir. Sıbyan mektebi; çocukların daha çok dini eğitimlerini kaliteli bir şekilde alabilmelerini sağlamak için yapılmıştır. Bahçedeki havuz çocukların oyun alanı olarak düşünülmüştür. İmaret ve medresenin de bulunduğu yapıda en yüksek maaş müderrislere verilmiştir. Anlaşıldığı üzere eğitime ne kadar önem verildiğinin göstergesi olan bu uygulama takdire şayandır. Çalışmamızın son bölümünde Kudüs'teki Hürrem Sultan imareti, İstanbul'daki Hürrem Sultan hamamı ve çeşmeye dair bilgilere yer verilmiştir. Haseki Hürrem Sultan'ın bizzat kendi adına vakfettiği hayır işlerinin yanı sıra genç yaşta vefat eden evlatları adına eşi Kanuni Sultan Süleyman ile birlikte yaptırmış oldukları hayır işleri de mevcuttur. Büyük deha Mimar Sinan'ın ''çıraklık, kalfalık ve ustalık eserlerim'' dediği Şehzadebaşı Camii, Süleymaniye Camii ve Selimiye Camii de Mimar Sinan'ın, Haseki Hürrem Sultan'ın ailesi adına inşa ettiği eserlerdir. Hürrem Sultan'ın ailesi ile aynı dönemi paylaşan Mimar Sinan'ın bu başyapıtları, günümüzde de ülkemizin dört bir yanını süsleyen merkezler olarak hizmet vermektedir. Anahtar Kelimeler: Hürrem Sultan, Kanuni Sultan Süleyman, Haseki, Hayırseverlik, Vakıf