Küresel güç geçişi zamanında müessir aktörün devlet davranışı: Soğuk savaş dönemi sonrası Türkiye'nin vaka incelemesi

Bu doktora çalışması Soğuk Savaş dönemi sonrasında Türkiye vaka çalışmasını analiz etmek üzere akademik literatürdeki orta güçlerin rolünü başlangıç noktası alarak incelemektedir. Eldeki veri ve araştırmalara göre yapılan analiz Türkiye' nin orta güç olarak sınıflandırılmasının Soğuk Savaş sonrası dönemde geçirmekte olduğu değişim ve buna binaen gelişen imaj yapılandırmasını tam olarak yansıtmadığını göstermektedir. Araştırmada, 1990'lı yıllardan itibaren 2020' ye kadar 3 ayrı dönem için Soğuk Savaş sonrasında bölgesel ve uluslararası sistemde oluşan değişiklikler sonucunda Türkiye'nin jeopolitik alanının değiştiği ve bunun ülkenin imajının evrimsel olarak değişmesine bir katalizör olarak katkı sunduğu gösterilmektedir. Bu değişim ve dolayısıyla dönüşüm tezde Türk Dış Siyaseti üzerinden kimlik değişimi ve imaj yapılandırmasının Waltzian bir okumayla devlet aktörü, devlet ve sistem arasındaki münasebet üzerinden uluslararası alana yansıyarak iç siyaset revizyonunun integral bir parçası olarak incelenmektedir. Bu bağlamda, uluslararası örgütleri fırsat alanı olarak değerlendiren Türkiye, maddi imkanlarını diskur ile örtüştürme gayreti ile mevcut uluslararası yapısal sistemin reformu için baskı kurmaktadır. Uluslararası sistemde adil ve eşitlikçi bir yapıya doğru evrilebilmek için, Türkiye, kapsayıcı ve dünya ekonomisinde ve güvenlik alanında en büyük payı alan küçük bir azınlıktan ziyade uluslararası kuruluşlarda geniş kitlelerin de istifade edebileceği eşit temsiliyetin olduğu bir küresel toplum için çağrıda bulunmaktadır. Bu noktada, çalışma, Türkiye'nin orta ölçekli güç sınıflandırmasına tam olarak oturmadığını ve güç üzerinden yapılan yeni bir okumayla müessir aktör tanımlaması vasıtasıyla yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Buradaki yeni kavramsallaştırma ihtiyacı Soğuk Savaş dönemindeki şartların Türkiye'nin uluslararası siyasetteki yeni konumunu açıklamakta yetersiz kalmış olmasından doğmaktadır. Haliyle, bu yeni kavramsallaştırma yeni parametrelerin de devreye girmesi anlamına gelmektedir. Tez, Türkiye'nin dünya siyasetini ahlaki ve insani bir bakış açısıyla reform etme gayreti çerçevesinde yeni bir kavramsallaştırmaya işaret eder. Yapılan diskur analizi, Türkiye'nin özgürlükler, demokrasi ve adalet gibi evrensel değerlerle şekillendirilmiş Türk Dış Politikası üzerinden taşıdığı anlatıyı değerlendirmektedir. Böylece, Türkiye'nin Soğuk Savaş sonrası nadir tecrübesinin diğer ülkelerin uluslararası örgütlerde demokrasi, özgürleşme ve adil temsiliyet alanlarında verdikleri mücadelelerde kendi anlatılarını oluşturmada rol model olarak kullanılabilir, alıntılanabilir ve uygulanabilir olmasına imkan sağlar. Uluslararası İlişkiler teorileri, tarih, sosyoloji ve Wallerstein' nın çökmekte olan liberal dünya düzenine atıfla yapmış olduğu dünya sistemi analizi perspektifi, yaşanan çatışmalar, savaşlar, ideolojik ayrışmalar ve adaletsizlikler sonucunda uluslararası sistemde eksikliği hissedilen değer ve normların resmini sunmaktadır. Bu çalışma, Soğuk Savaş dönemi sonrasını ele alarak, fikri ve beraberinde fiziki kapasitenin Türkiye örneğinde analiz edilmesiyle, çok kutuplu dünya düzenini şekillendirmeye talip, birbiriyle rekabet halinde olan ve uluslararası örgütler aracılığıyla kendine yeni bir jeopolitik anlatı yazmak isteyen ülkeler için, Türkiye'nin bir güç kaynağı olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: neorealizm, neoliberalizm, inşacılık, müessir, Müslüman, ahlaki, insani, jeorefah