İki savaş arası dönemde Türkiye ve Romanya'da devlet inşası: Ulus-devlet sürecinde çok etnikli Doğu Anadolu ve Transilvanya'nın analizi

Bu tez, iki savaş arası dönem boyunca Türkiye ve Romanya'daki ulus-devlet inşası politikalarını ve uygulamalarını inceleyerek, milliyetçi siyaset ekseninde türdeş bir ulus ve üniter bir devlet oluşturma çabasının başlıca nedenlerini ve sonuçlarını ortaya koymaktadır. Türkiye ve Romanya, bu dönem zarfında bögesel güvenlik endişesi altında benzer devlet inşası politikalarına yönelmiştir. Her iki ülkede de 1920'lerde merkezileşmiş ve homojen bir yapıya sahip ulus-devlet modeli yerleştirilmeye çalışılırken belirli etnik azınlıklar toprak bütünlüğüne ve ulusal birliğe karşı potansiyel bir tehdit olarak algılanmıştır. Bu gruplar arasında, demografik yoğunlaşmaları, dil birliği, ekonomik dinamikler ve belirli bir bölgede yoğunlaşan nüfuslarına paralel merkezi otoriteye karşı oluşturdukları muhtemel tehdit algısı sebebiye Doğu Anadolu'daki Kürtler ve Transilvanya'daki Macarlar göze çarpmaktadır. Bu özellikler, Kürtleri ve Macarları, Türkiye ve Romanya devletlerinin idari merkezileşme projelerinin birincil hedefleri haline getirmiştir. Türkiye ve Romanya'da devlet ve adı geçen etnik topluluklar arasındaki ilişkilerin analizi, literatürde Birinci Dünya Savaşı sonrası ulus-devletlerde devlet inşası tartışmalarına, devlet kapasitesinin, yasal dinamiklerin, iç siyasetin ve uluslararası gücün hangi ölçekte etki ettiğini göstererek katkıda bulunmaktadır. Belirtilen faktörler, özellikle merkezi hükümetin idari yetkisinin nispeten zayıf olduğu alanlarda, devlet politikalarının değerlendirilmesinde başlıca ele alınması gereken unsurlardır. Tezin genel çerçevesi, Doğu Anadolu ve Transilvanya'da dominant olarak bulunan etnik gruplara yönelik politikaların 1920'lerin başından itibaren geçirdiği evrimi gösterirken, devlet ile ele alınan grupların ilişkilerinin analizini yapmaktadır. Bu noktadan hareketle, bir örnekte geniş çaplı bir mücadele görülürken, diğer örnekte egemen olan çatışmasızlık halinin nedenleri ortaya konulmaktadır. Ağırlıklı olarak Türkiye, Romanya ve Birleşik Krallık'taki arşivlerden birincil kaynaklara dayanan bu karşılaştırmalı analiz, Türk ve Romen devletlerinin çok etnili bölgelerindeki politikalarının iç siyaset, sosyo-ekonomik gelişmeler ve yasal normlara bağlı olarak geliştiğini ve etkilendiğini savunmaktadır. İlaveten, uluslararası antlaşmalar, devletler arası ilişkiler ve akraba-devlet olgusunun da bu duruma etki ettiğini göstermektedir. İlgili kanun ve kararnameleri, polis, jandarma ve istihbarat raporlarını, diplomatik yazışmaları, gazeteleri ve süreli yayınları inceleyen bu çalışma, aynı zamanda devlet politikalarının gelişiminin sabit bir seyir izlemediğini, aksine zaman zaman ifade edilen değişkenlere bağlı olarak farklılaştığını iddia etmektedir. Bu süreçte, bölgesel güvenlik riskleri, devletler arası ilişkiler, ekonomik saikler ve iç siyasetin gelgitleri (yükselen milliyetçilik) tezde ele alınan gruplara yönelik devlet politikalarına etki etmiştir. Dolayısıyla, Türkiye ve Romanya'da çok etnili Doğu Anadolu ve Transilvanya'daki uluslaştırma politikalarının arasındaki benzerlikler ve farklılıklar, nihayetinde devlet ve belirli etnik gruplar arasındaki ilişkinin farklı yönlere evrilmesinin nedenlerini göstermektedir.