Stratejik bir belirsizlik alanı olan siber uzayda norm oluşturma çabalarının incelenmesi

Soğuk Savaş sonrası dönemde siber uzay, çok farklı ve artan sayıda aktörün rekabetine konu olan bir stratejik operasyonel alan olarak öne çıkmaktadır. Siber uzayın sınırsız ve dinamik yapısı bir taraftan çeşitli fırsatlar sunarken, diğer taraftan da yarattığı belirsizlikler üzerinden aktörlerin meydan okumalarla karşı karşıya kalmalarına sebebiyet vermektedir. Bu çerçevede önümüzdeki dönemde uluslararası sistemin işleyişinde artan düzeyde etkili olacağı düşünülen siber uzay kapsamında farklı düzeylerdeki aktörlerin norm oluşturma çalışmaları yaptıkları gözlenmektedir. Zira normlar üzerinden siber uzayın belirsiz yapısına çeşitli açılardan netlik kazandırılmaya ve bu bağlamda siber alandaki operasyonlara bir çerçeve kazandırılmaya çalışılmaktadır. Bu tez çalışmasında, Soğuk Savaş sonrası dönemde siber uzayda öne çıkan başlıca devletlerin, özel şirketlerin ve örgütlerin norm oluşturma çabaları incelenmiş ve Türkiye'nin bu alandaki çalışmalarına ışık tutulması hedeflenmiştir. Stratejik bir belirsizlik alanı olan siber uzayda norm oluşturma çabalarının irdelendiği bu çalışmanın ilk bölümünde "siber uzay", "norm" ve "siber norm" kavramları tanımlanarak içeriklerine netlik kazandırılmıştır. İkinci bölümde ise, Soğuk Savaş sonrası uluslararası sistemde yaşanan dönüşüm detaylı bir şekilde ele alınmış, Kopenhag Ekolü üzerinden genişleyen ve derinleşen güvenlik ortamı irdelenmiş ve siber normların analizinde yararlanılan Sosyal İnşacılık yaklaşımı kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir. Siber yönetişimin tartışılması kapsamında da bir yönetişim ağı tasarısında yer alabilecek unsurlara değinilmiş, siber normların pratiğe dökülmesi sürecinden bahsedilmiş ve çok paydaşlı yönetişim ile siber egemenlik modellerinin uygulanabilirliği sorgulanmıştır. Üçüncü bölümde ise, ikinci bölümde yer alan siber egemenlik ve çok paydaşlı yönetişim modelleri ABD, Çin, Rusya ve Türkiye örnekleri üzerinden tartışılmış, devletlerin söz konusu yaklaşımlar üzerinden geliştirdikleri politikalar incelenmiştir. Devletlerin yanı sıra siber uzayda önemli rol oynayan diğer paydaşlar olarak özel şirketler başlığı altında norm girişimcileri olarak nitelendirilen Microsoft, Google, Siemens ve Nornickel'in süreçteki rollerine değinilmiş, ortaya koydukları temel mülahazalar irdelenmiştir. İnternet yönetişiminde önemli rol oynayan uluslararası örgütler başlığı altında ise NATO, GCSC ve BM'nin çalışmaları değerlendirilmiş, bu platformlarda tartışılan prensipler bütüncül bir çerçevede analiz edilmiştir. Siber uzayın coğrafi bir sınıra tabi olmaması, saldırganların tespitinin zorluğu ve hesap verilebilirlik konusunda herhangi bir netliğin bulunmaması bu operasyonel alanda devletten bireye uzanan bir ölçekte aktörlerin çok çeşitli kırılganlıklarla karşı karşıya kalmasına sebebiyet vermektedir. Bu belirsizlik ortamının aşılmasında sürecin paydaşları tarafından geliştirilecek olan siber normların etkili olması beklenmektedir. Bu kapsamda son derece kritik bir öneme haiz olan normların geliştirilmesi bağlamında uluslararası sistemdeki yerini ve nüfuzunu genişletmek isteyen aktörlerin stratejik bir norm inşası sürecine girdikleri görülmektedir. Uluslararası sistemi şekillendirmek isteyen aktörlerin benimsedikleri prensipler üzerinden normlar geliştirerek uygulamalar aracılığıyla bunları davranış kalıpları haline getirmeye çalıştıkları görülmektedir. Siber uzayda stratejik olarak inşa edilen siber normların bir rekabet unsuru haline geldiği sahada, stratejik norm inşası sürecinin hem devletler hem de devletler ile özel şirketler gibi diğer paydaşlar arasında çeşitli mücadelelere sahne olduğu görülmektedir. Bu çerçevede siber alandaki normların şekillendirilmesi süreci; devletlerin ulusal mülahazaları çerçevesinde verdikleri güç mücadelelerini, özel sektörün norm girişimciliği rolüyle kendi hareket alanını geliştirme çabalarını ve uluslararası örgütlerin kendi kurumsal prensipleri ve hedefleri doğrultusunda geliştirdiği söylemleri barındıran çok yönlü bir süreci ifade etmektedir.