Stratejik işbirliklerinin işlem maliyetleri üzerine etkisi: Sivil havacılık sektöründe bir araştırma

Kapsam, ölçek ve yoğunluk ekonomilerinden faydalanmak isteyen havayolu firmaları operasyonel maliyetlerini azaltmak ve uçuş ağlarını artırmak gibi hedefler temelinde işbirliği oluşturmaktadırlar. Bununla birlikte işbirliğine dahil olan birçok firma bir yandan uçuş maliyetlerini azaltırken diğer taraftan, öngürülemeyen işlem maliyetlerine de katlanmak durumunda kalmaktadır. Bu kapsamda bu çalışmada stratejik havayolu işbirliklerine dahil olan toplam 59 küresel havayolu firmasının oluşturdukları işbirlikleri işlem maliyeti yaklaşımıyla araştırılmıştır. Araştırma online anket yoluyla işbirliğine dahil olan havayolu firmalarının orta ve üst düzey yöneticilerinden toplam 85 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Partner güvenilirliği, sözleşmesel önlemler, ortak girişim, fırsatçı davranış, işbirliği yaşı, varlık özgünlüğü ve işbirliği çıktısı değişkenleriyle oluşturulan teorik model çerçevesinde PLS-YEM ve SPSS programları kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Kurgulanan hipotezler verilerin yapısına göre yapısal eşitlik modeli, bağımsız örneklemler t-testi, one way anova testi ve regresyon analizleri kullanılarak test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda işlem maliyeti yaklaşımının temel varsayımlarının hepsinin desteklendiği sonucuna ulaşılmıştır. Partner güvenilirliği, ortak girişim ve sözleşmesel önlemler değişkenlerinin fırsatçı davranışı tahmin etmede, fırsatçı davranışın da işbirliği çıktısını tahmin etme noktasında istatistiksel olarak anlamlı bir sonuç verdiğine ulaşılmıştır. Benzer şekilde işbirliği yaşı ile fırsatçı davranış ve işbirliği çıktısı arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Bunlara ek olarak varlık özgünlüğü ile de fırsatçı davranış ve işbirliği çıktısı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür.