Türkiye'de yükseköğretim kurumlarında yabancı dil olarak İngilizce öğreten öğretim elemanlarının çok kültürlü öğretim yetkinliklerinin incelenmesi

Son dönemlerde sınırların ötesinde meydana gelen çatışma ortamlarından dolayı bütün dünyayı saran büyük çaplı göç hareketleri meydana gelmiştir. Dünya üzerindeki birçok ülkeye kıyasla, ülkemiz bu göç dalgasından en fazla etkilenen ülkelerin başında gelmektedir. Bu insan hareketliliğinin bir sonucu olarak sosyal, kültürel, siyasi vb. birçok alanda bir etkileşim oluşmuş ve formal eğitim kurumlarında daha önce hissedilmeyen birtakım güçlükler gün yüzüne çıkmıştır. Öğrenci merkezli öğretim anlayışını sürdürme gayretindeki öğretmenler, farklı kültürlerden gelen bu karma öğrenci kitlesi karşısında çeşitli güçlüklerle karşılaşmakta ancak yine de Türkiye bağlamında çokkültürlü eğitim alanında yapılan çalışmalar, çokkültürlü eğitimin hizmet öncesi öğretmen yetiştirme programlarına dahil edilmesi gerektiğini ve öğretmenlerin bu ilkeleri benimsemelerinin teşvik edilmesi gerektiğini göstermektedir (Aydın & Acar-Çiftçi, 2014; Erbaş, 2019; Unlu & Orten, 2013; Aydın & Tonbuloğlu, 2014). Çokkültürlü öğretimin temel amacı, eğitim-öğretim ortamlarında tüm bireylere eşit mesafede yaklaşabilme, birlik ve bütünlüğün sağlanarak aidiyet duygusunun kazandırılması ve tüm öğrenciler arasında fırsat eşitliğinin sağlanarak farklı dil ve kültürel geçmişe sahip gruplar arasındaki akademik başarı farklılığının ortadan kaldırılmasıdır (Banks, 1995a; Bennet, 1995; Gay, 2001; Gorski, 2010; Talbot, 2003). Bu bağlamda araştırma, (1) yabancı dil olarak İngilizce öğretimi yapan Öğretim Görevlileri'nin çokkültürlü öğretim yetkinliklerinin (farkındalık, bilgi, tutum ve beceri bouyutunda) incelenmesini; (2) bu sınıfların dil ve kültür bağlamında çeşitliliği itibariyle karşılaştıkları güçlüklerin ve bu güçlüklerle baş etme stratejilerinin tespit edilmesini amaçlamıştır. Çalışmanın yürütülmesi için karma yöntem araştırma deseni kullanılmış ve veriler isimsiz anketler, video kayıtlı derslerin incelendiği yüz yüze görüşmeler ve yüzyüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın örneklemi amaçlı örneklem yöntemiyle belirlenmiş ve nicel veriler Gaziantep ve çevre illerdeki (Şanlıurfa Harran Üniversitesi, Adıyaman Üniversitesi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Adana Çukurova Üniversitesi ve Kilis 7 Aralık Üniversitesi) üniversitelerin Yabancı Diller Yüksekokulu'nda yabancı dil olarak İngilizce öğretimi yapan 114 Öğretim Görevlisi'ne Eleştirel Çokkültürlü Eğitim Öğretmen Yeterlikleri Ölçeği (Acar-Çiftçi, 2016) uygulanarak toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri, Gaziantep Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu'nda görev yapan 4 Öğretim Görevlisi ile sınıf-içi video ders kayıtlarının ardından yapılan yüzyüze görüşme ve yine aynı kurumdaki 20 Öğretim Görevlisi ile yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Nicel ve nitel verilerin üçlemesi ve karma yöntem araştırma deseni çalışmada elde edilen sonuçların geçerliğini güçlendirmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, yükseköğretimde yabancı dil olarak İngilizce öğretimi yapan Öğretim Görevliler'inin çokkültürlü öğretim yetkinliğinin dört boyutu açısından genel anlamıyla yetkin olduklarını ortaya koymuştur. Her ne kadar ölçek yoluyla elde edilen nicel verilerde Öğretim Görevlileri kendilerini sadece tutum boyutunda yüksek düzeyde; farkındalık, bilgi ve beceri boyutunda ise orta düzeyde yetkin görseler de, nicel yöntemlerle elde edilen verilerin çokkültürlü öğretim yetkinliğinin dört boyutu açısında çeşitliliği ve zenginliği Öğretim Görevlilerinin yetkin olduklarını; sınıf içinde çeşitli zorluklarla karşılaştıklarını ve bu zorluklarla başetmek için çeşitli stratejiler geliştirdiklerini ortaya koymuştur. Özellikle farkındalık boyutunda öğrencilerin kültürel çeşitliliği'ne vurgu yaparak, empati gösterme ve önyargılardan kaçınma'ya; bilgi boyutunda deneyimin temel rolü'ne; tutum boyutunda çokkültürlülüğün bir zenginlik olduğuna ve yabancı dilde iletişim ve farklılıklar hakkında bilgi sahibi olmak için bir fırsat olduğununa; beceri boyutunda farklı gruplardan öğrencileri biraraya getirebilme becerisine vurgu yapılmış; karşılaşılan zorluklar açısından en çok dil ve iletişim kaynaklı sorunlar yaşandığı; ve iletişim kopukluğuyla başetmek için jest, mimik, başka kelimelerle ifade, beden dili ve çeviri gibi gibi dilsel stratejiler kullandıkları ortya çıkmıştır. Araştırma süreci ve sonuçları göz önüne alındığında, eğitimin birçok paydaşı için çeşitli pedagojik çıkarımlar elde edilmiş ve öneriler sunulmuştur.