Su dağıtım sistemlerindeki kayıpların hesaplanması: Eskişehir ili örneği

Su, insan yaşamının en önemli unsurudur. Su talebinin her geçen gün biraz daha artması ve bu talebi karşılayacak kaynakların kısıtlı hale gelmesi su kaybının azaltılmasını zorunlu kılmıştır. Su dağıtım sistemlerinin hepsinde su kaybı mevcuttur. Farklı su dağıtım sistemleri için değişen tek şey kaybolan suyun miktarıdır. Su kaybı hacmi; sistemi oluşturan boruların durumu, sistem basınçları, toprağın türü ve eğitimli personel sayısı gibi faktörler ve kayıpların tespitinde kullanılan ekipmana bağlıdır. Bu çalışmada, Eskişehir kent merkezindeki Gündoğdu, Sazova, Şirintepe ve Ertuğrulgazi mahalleleri pilot bölge olarak seçilmiş ve bu bölgelerdeki içme suyu şebekesindeki fiziksel su kaybı oranları, minimum gece debisi analizi yöntemiyle tespit edilmiştir. Yöntem, içme suyu şebekelerinde Abone Bilgi Sistemi (ABS) ve Coğrafi Bilgi Sistemi(CBS) verilerini de baz alarak, basınç bölgeleri belirlemek ve SCADA sistemi verilerinin analizinin yapılması sonucunda tespit edilen günlük en düşük gece debisinden fiziksel su kaybı oranının belirlenmesine dayanmaktadır. Çalışma sonucunda, aylık fiziksel su kaybı oranı pilot bölge Gündoğdu'da 2011'de %11,5, 2019'da %23,59, pilot bölge Sazova'da 2011'de %3,9, 2019'da %28,5, Şirintepe'de 2019'da %20,0, Ertuğrulgazi'de 2019'da %46,35 olarak tespit edilmiştir. Fiziksel su kaybı oranının yüksek olduğu Ertuğrulgazi'de su dağıtım sistemi basıncı birer haftalık aralıklarla debiye duyarlı ve kritik noktaya duyarlı olarak yönetilmiş, sabit basınçla yönetildiği bir haftayla kıyaslanarak, debiye duyarlı yönetimde %3,84'lük, kritik noktaya duyarlı yönetimde %9,36'lık su tasarrufu sağlandığı tespit edilmiştir. Pilot bölgelerde yapılan çalışmaların genele yayılması fiziksel su kaybı arama çalışmalarında öncelik verilecek bölgenin tespitinde, yatırım stratejilerinin belirlenmesinde ve su dağıtım sistemi basınç yönetim tipinin belirlenmesinde ESKİ'ye yol gösterici olacağı düşünülmektedir.