Suç ve iktisat: Oyun Teorisi yaklaşımı

Tezimizin ana konusu oyun teorisinin suçtan caydırıcılıktaki olanak ve sınırlarını açıklığa kavuşturmaktır. Araştırmamızda tümevarım yöntemi izlenmiş ve veriler literatür taraması yoluyla toplanmıştır. Bu çalışmada suç teorileri suçtan caydırıcılık ve suçun nedenleri açıklamaya yönelik teoriler olarak iki ana kısım halinde sınıflandırılmıştır. Caydırıcılık teorilerinin odak noktası suçtan caydırıcılıktır; Klasik suçbilim, rasyonel seçim teorisi ve oyun teorisi bu sınıfa girer. Bireyi suçtan caydırmak için cezalar sert, kesin ve çabuk, ayrıca suçla orantılı olmalıdır. Klasik suçbilim kurucuları Bentham ve Beccaria suçtan caydırıcılıkta birinci sırayı cezanın kesinliğine vermişlerdir. İktisatta bu kapsamdaki ilk çalışma Becker (1968)'in rasyonel seçim teorisi çerçevesinde yazdığı Suç ve Ceza: Ekonomik Bir Yaklaşım makalesidir. Buna göre birey rasyoneldir, risk ve belirsizlik altında beklenen fayda ve maliyetini hesap ederek faydası çok ise suç işler. Literatürde suça oyun teorisi yaklaşımı ile yapılan ilk iktisadi analiz Allingham ve Sandmo (1972) Gelir Vergisi Kaçırma: Teorik Bir Analiz makalesidir. A&S modelde denetlenme olasılığı ve cezalandırma caydırıcılık görevi üstlenir. Oyun teorisi suçbilim literatürüne stratejik karar verme ve karşılıklı bağımlılık kavramlarını kazandırmıştır. Becker'in ve A&S modelin varsayımları sosyoloji, iktisat, davranışsal iktisat ve evrimci oyun teorisi gibi farklı disiplinlerce teorik ve deneysel yönden incelenmiş ve sınanmıştır. İktisat alanındaki teorik ve deneysel literatür gelir vergisi kaçırma üzerinde yoğunlaşmıştır, deneylerin sonuçları varsayımları güçlü bir şekilde destekler niteliktedir. Tezimizin dördüncü bölümünün ikinci alt bölümünde Becker modeli ve A&S model kapsamında yapılan deneysel ve yarı deneysel çalışmalardan örneklerle cezanın kesinliği, sertliği ve çabukluğunun suçtan caydırıcılığı karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Gerek Becker modeli gerekse de A&S modelin varsayımlarını caydırıcılık çerçevesinde test eden çalışmaların bulguları Bentham ve Beccaria'da olduğu gibi cezanın kesinliğinin suçtan caydırıcılığını güçlü bir şekilde desteklerken, cezanın sertliğinin caydırıcı etkisi ılımlı ya da etkisiz olarak gözetilebilecek düzeyde kalmıştır. Her iki modelde de çabukluk konusu göz ardı edilmiştir. Çalışmamızda oyun teorisinin suçtan caydırıcılığı açıklamakta etkili bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Suç, Suçbilim, Caydırıcılık, Rasyonel Seçim Teorisi, Oyun Teorisi