Süle Fakîh'in Yûsuf ve Zelihâ mesnevisinde duygular, değerler ve sosyal davranışlar bağlamında insan psikolojisi

İlk örnekleri Arap edebiyatında görülen daha sonra Fars edebiyatı üzerinden Türk edebiyatına geçen mesnevi nazım şeklinin, 11.-19. yüzyıllar arasında konuları birbirinden farklı olan sayısız örneğini görmekteyiz. Bu örneklerden biri de klasik Türk edebiyatının hemen her döneminde çok sevilen ve rağbet edilen, şairler tarafından çokça tercih edilen çift kahramanlı aşk mesnevilerinin güzel bir örneği olan Yûsuf u Züleyhâ mesnevisidir. Konusunu ilahi kaynaklardan alan Yûsuf u Züleyhâ hikâyesi dini bir özellik taşımasının yanı sıra aşk konusunu ele alması nedeniyle de Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında çok işlenmiş, hem halk şairleri hem klasik Türk şairleri tarafından oldukça ilgi görmüştür. Konudan çok söyleyiş güzelliğinin ön planda olduğu klasik Türk edebiyatında bu hikâyenin farklı şairler tarafından pek çok mesnevisi yazılmıştır. Bu mesnevilerden biri de 13. yüzyılın sonları ile 14. yüzyılın başlarında yazılmış olduğu düşünülen ve Yûsuf u Züleyhâ mesnevilerinin Anadolu sahasında ilk örneklerinden biri olduğu kabul edilen, aynı zamanda pek çok nüshası da bulunan Süle Fakîh'in Yûsuf ve Zelihâ mesnevisidir. Bu çalışmada; erken dönemde yazılmış olan bir klasik Türk edebiyatı eserinde "insan psikolojisinin her yönüyle işlendiği ve bu durumun metnin oluşturucusu tarafından en güzel ifadelerle anlatıldığını göstermek" düşüncesiyle Süle Fakîh'e ait Yûsuf u Zelihâ mesnevisinde yer alan duygu, değer ve davranışların incelemesi yapılmıştır. Eser seçiminde, söz konusu mesnevinin kahramanlarının ve konusunun gerçek hayattan esinlenilerek oluşturulması ve içerisinde insana ait pek çok evrensel duygu ve değerin bulunması etkili olmuştur. Çalışmada ele alınan duygular, değerler ve sosyal davranışlarla ilgili tanımlar ve genel bilgiler verilmiştir. Daha sonra eserden bu tanımlara uygun örnek beyitler sunulmuş ve bu kavramlar, eser kahramanlarının psikolojik hâlleriyle ilşkilendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mesnevi, Süle Fakîh, Yûsuf ve Zelihâ , Duygu ve Değerler, İnsan Psikolojisi