Sürdürülebilir çevre politikaları açısından Türkiye'de cittaslow belediyeleri

Bu çalışma, sürdürülebilir kent modelleri arayışında, yaklaşık son 25 yıla damgasını vuran Cittaslow Uluslararası Kentler Ağı'na, Türkiye'den üye olan 21 kente odaklanmaktadır. Binlerce yıllık kent tarihinde, kentlerin kültürel kimliklerini ve hafızalarını oluşturan mimarilerini, yerel yemeklerini, giyim kuşam ve kentleri diğerlerinden ayıran tüm öğelerini, konjonktörel tektipleşme arazından korumayı hedefleyen Cittaslow, dünya çapındaki başarısı ile dikkatleri üzerine çekmektedir. Kentlerin oluşumu ve gelişimi insanlığın modern çağda geldiği seviyenin belirleyicisi olduğundan dolayı kent tarihi ve kentin beledi hizmetleri konusuna yeterince yer verilmiştir. Kalabalıklaşmanın kent erdemlerini öldürdüğü bir dönemde, etrafındaki küçük kentleri yutan mega kentlerin silikleştirdiği küçük yerlerin, ulusal ve uluslararası sermayenin hegemonyasına kapılmasını engellemek; ütopik gibi görünse de küreselleşme karşıtı kent modelleri ile mümkündür. Küreselleşme neoliberal ekonomi politikalarıyla emperyal yayılımını sürdürürken buna direniş göstermek yine ekonomik anlamda ayakta kalabilme çabasını göstermeye bağlıdır. Yeşil doğası, temiz havası ve suyu, yaşatılan gelenekleri ve yerel lezzetleri ile Cittaslow'u ayakta tutmanın yolu olarak turizm öne çıkmaktadır. Bu anlamda Cittaslow kentlerinin sürdürülebilir varlığı turizme dayalı bir kent ekonomisini adeta dayatmaktadır. Ancak bu çalışma çevre korumacılığını kriterlerinin başında sayan Cittaslow'un 12 kriterden oluşan ve kimi pahalı yatırımlar gerektiren Çevre Politikaları başlığında ne denli başarılı olabildiğine odaklanmaktadır. Küçük kentlerin yukarıda izah edilmeye çalışılan yerel kültürü ile yaşar kılınması ana amaç olarak ortada iken, Türkiye'deki Cittaslow kentleri turizmin ve kalabalıklaşmanın yozlaştırıcı etkilerinden kentsel çevreyi korumak için yeterli çabayı göstermek durumundadır. Sürdürülebilir çevre ve ekonomik varlığının devamlılığı başta gelmek üzere kentin sürdürülebilir varlığı için bu çabalar hizmet öncelikleri arasında yer almak durumundadır. Türkiye'nin idari yapısında, yer yönünden yerinden yönetim kuruluşlarından biri olan belediyelerin mevzuatta tanımlı görevleri, finansal kaynakları ve kurumsal kapasiteleri gözönünde bulundurularak, çalışmada Cittaslow felsefesine uyum becerileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Türkiye'deki 21 Cittaslow kentinin çevre politikaları verilerinin ele alınıp değerlendirildiği bu çalışmada, 12 kriter bazında yüzde 61,8 oranında genel bir başarım seviyesi hesaplanmıştır. Kriterlerden belediye bütçelerini zorlayan katı atıkların ayrı toplanması, kanalizasyon atıklarının filtrelenerek drene edilmesi, atıkların kompostlanması, yenilenebilir enerji yatırımları gibi faaliyetlerin tamamını karşılayan bir kent bulunmamaktadır. Köyceğiz, Seferihisar ve Vize belediyeleri 10 kriteri karşılamakla örnek bir başarı sergilemiş ve yüzde 83,3 düzeyine erişmişlerdir.