Suriye İç Savaşı sonrası Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri göç ve güvenlik üzerinden bir değerlendirme

Güvenlik kavramı, her ne kadar köklü bir geçmişe sahip olsa da uluslararası sistemde üzerinde mutabakata varılmış, kesin bir tanım bulunmamaktadır. Bu durum güvenlik kavramının disiplinlerarası bağlamda ele alınması, analize dâhil edilen aktörlerin çeşitlenmesi ve kullanılan parametrelerin niteliğiyle doğrudan ilişkili olmasından kaynaklanmaktadır. Uzun yıllar uluslararası ilişkilerde hâkim paradigma olan Realist yaklaşım, güvenlik olgusunu devletin varlığını tehdit eden askeri unsurlarla sınırlı biçimde ele almıştır. Ancak Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte ortaya çıkan siyasal ve toplumsal dönüşümler, güvenliği yalnızca devlet merkezli bir anlayışla ele almanın analitik açıdan yetersiz olduğunu göstermiştir. Bu bağlamda güvenlik çalışmalarında birey, toplum, sosyal, kültürel ve ekonomik faktörler gibi unsurların da dikkate alınması gerektiğini savunan yeni yaklaşımlar önem kazanmıştır. Bu dönüşüm, özellikle Suriye göçü gibi geleneksel olmayan tehditlerin uluslararası ilişkilerde merkezi bir konuma gelmesiyle daha da belirginleşmiştir. Güvenlik alanına çok boyutlu perspektif kazandıran ve söz konusu yeni yaklaşımların en önemli savunucusu Kopenhag Okulu'dur. Kopenhag Okulu'nun önde gelen temsilcilerinden Barry Buzan ve Ole Waever tarafından geliştirilen 'güvenlikleştirme teorisi', belirli bir olgunun tehdit olarak algılanması, bu tehdidin söylemler aracılığıyla toplumsal/siyasal alanda inşa edilmesi ve söz konusu algının, olağan siyasal sürecin dışına çıkarılarak alınacak olağanüstü tedbirleri meşrulaştırma işlevi görmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Söz konusu teori kapsamında Kopenhag Okulu'nun üzerinde önemle durduğu konulardan biri de göç olmuştur. Özellikle 1990'lı yıllardan itibaren göçün güvenlik kapsamında ele alınmaya başlanmasıyla birlikte ulus devletler açısından göç, güvenlik politikalarının oluşturulmasında önemli bir etken haline gelmiştir. Buradan hareketle bu çalışma, göçün normal bir politika meselesi olmaktan çıkarılıp olağanüstü önlemleri gerektiren bir güvenlik tehdidi olarak nasıl kurgulandığını analiz edecektir. Uluslararası sistemde, İkinci Dünya Savaşı'ndan beri görülen en büyük göç hareketi, Arap Baharı'nın etkisiyle 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaş neticesinde ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu durum sadece Orta Doğu coğrafyasını değil tüm uluslararası sistemi derinden etkilemiştir. Bu etkinin en fazla hissedildiği alanlardan biri, çalışma konusunu oluşturan Türkiye ve Avrupa Birliği ilişkileri olmuştur. Bu bağlamda Suriye iç savaşı sonrası dönemde Türkiye ve Avrupa Birliği ilişkileri göç ve güvenlik parametreleri üzerinden yeniden tanımlanmıştır. Bu çalışma, güvenlikleştirme teorisini kullanarak Suriye iç savaşı sonrası Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerini göç ve güvenlik ekseninde incelemektedir. Çalışmanın temel argümanı, Suriye kaynaklı kitlesel göçün, hem Türkiye hem de Avrupa Birliği tarafından bir güvenlik tehdidi olarak algılanmasının ve bu yönde söylemlerle işlenmesinin, geleneksel iş birliği kanallarını zayıflatarak ilişkileri bir krize sürüklemesidir. Bu kapsamda, mülteci meselesinin Türkiye – Avrupa Birliği ilişkilerinin geleceği için oluşturduğu yeni güvenlik riskleri ve bunların yaratacağı muhtemel sonuçlar değerlendirilmektedir.