Üstbilişsel sistem ve sosyal bilişsel bakış açısından hayatta kalma etkisi

Çalışmalar, bellek sistemlerinin, hayatta kalmayla ilgili bilgileri diğer bilgilere kıyasla daha iyi geri çağırdığını göstermiş ve bu durum Hayatta Kalma Etkisi (HKE) olarak adlandırılmıştır. Bu etkinin evrimsel olarak adaptif bir işleve hizmet ettiği önerilmiştir. Bununla birlikte, insanlar pasif bilgi işlemcileri değildir. Bellekten geri çağırma işlemlerine ek olarak, gündelik olarak kararlarına ne kadar güvendiklerini de değerlendirmekte, yani üstbilişsel değerlendirmeler oluşturmaktadır. Ek olarak, sosyal canlılar olarak, belleğe kodlama ve geri çağırma işlemlerini çoğunlukla yalnızken değil, başkalarının da bulunduğu durumlarda yapmaktadır. Bu tezde, hayatta kalmayla ilgili bilgileri hatırlamanın adaptif olmasına ek olarak, bu bilgilerin doğruluğunun değerlendirilmesinin de adaptif önemi olduğu öne sürülmektedir. Ayrıca, insanların sosyal canlılar olmasına bağlı olarak, hayatta kalma etkisinin sosyal etkilere de tabi olduğu önerilmektedir. Bu tezde bu önermeleri araştıran 3 farklı çalışma sunulmaktadır. Bölüm 2'de yer verilen çalışma, hayatta kalma etkisinin üst bilişsel sisteme uzanıp uzanmadığını soran 2 deneyden oluşmaktadır. Her iki deneydeki katılımcılar, bir hayatta kalma senaryosunda veya bir taşınma senaryosunda bir dizi kelimeyi ne düzeyde kullanışlı olacakları açısından derecelendirmişlerdir. Deneyler, katılımcıların her yanıttan sonra güven dereceleri verdiği bir sürpriz tanıma göreviyle sona ermiştir. Bulgular, hayatta kalma etkisinin üstbilişsel sisteme uzanmadığını göstermiştir. Bölüm 3'te yer verilen çalışma, üstbiliş ölçümlerinde dolaylı güven değerlendirmelerini kullanan bir takip işlevi görmektedir. Çalışmanın prosedürü, Bölüm 2'de bildirilen çalışma ile bir değişiklik haricinde aynıdır. Bu değişiklik, sürpriz tanıma görevinde açık güven değerlendirmeleri sormak yerine, katılımcıların güvenlerini ifade etmenin dolaylı bir yolu olarak cevapları üzerine bahse girmeleridir. Deneyin sonuçları Bölüm 2'nin sonuçlarıyla uyumlu olarak hayatta kalma etkisinin üstbilişsel sisteme uzanmadığını göstermiştir. Bunun üstbilişsel sistemin, karmaşık bilişsel süreçleri içermesi ve alan-genel olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bölüm 4'te yer verilen çalışma, ikili gruplar halinde bir görevi tamamlarken, insanların eşlerinin bilgilerini hayatta kalma bağlamlarında kodlayıp kodlamadıklarını incelemektedir. Katılımcılar bir dizi kelimeyi, hem tek başına hem de bir eşle hayatta kalma veya taşınma senaryosundaki kullanışlılıklarına göre derecelendirmişlerdir. Hem katılımcı hem de eşi, üç semantik kategoriden birine atanıp, atanmamış üçüncü kategoriyi göz ardı ederken yalnızca kendilerine atanan kategoriye yanıt vermişlerdir. Bulgular, katılımcıların eşlerinin kategorisine ait öğeleri atanmamış kategorideki öğelerden daha fazla hatırladıklarını göstermiştir, buna literatürde ortak bellek etkisi denmektedir. Daha da önemlisi, katılımcılar kendi kategorilerinden olduğu kadar eşlerinin kategorisinden de çok sayıda öğe hatırladığından, hayatta kalan grupta bu etki daha büyük olarak bulunmuştur. Sosyal bilgi istiflemenin bir örneği olan hayatta kalma bağlamları altında artan sosyal bilgi kodlaması, özellikle iki kişinin hayatta kalmak için birlikte hareket etmesi gerektiğinde uyum sağlayıcı bir işlev görebilir. Genel olarak, bu tez, hayatta kalma etkisini hem üstbilişsel düzeyde hem de sosyal bilişsel bir bakış açısıyla inceleyerek daha derin bir anlayış sağlamaktadır.