Türkçedeki sözdizimsel adlaşmalar: Bir ilkeler ve değiştirgenler çerçevesi

uı ÖZET TÜRKÇEDE SÖZDİZİMSEL ADLAŞMALAR: BİR İLKELER VE DEÖİŞTİRGENLER ÇERÇEVESİ Yılmaz YALDIR Doktora Tezi, ingiliz Dili Eğitimi Anabilim Dalı Danışman: Y.Doç.Dr. Cem CAN Eylül 2004, 280 + xv sayfa Bu çalışma Türkçedeki sözdizimsel adlaşmaların iç yapılarını tikeler ve Değiştirgeçler Kuramı çerçevesinde inceler. Bunu yaparken, Türkçede ana cümlenin üyeleri konumunda bulunan prototip sözdizimsel adlaşmalar üzerine yoğunlaşır. 1. Bölüm problemle ilgili ana noktalan sunar ve benimsenen kuramsal çerçevenin özetini verir. Araştırma sorulan ve hipotezler de burada verilmektedir. 2. Bölüm daha önceki bazı üretimsel ya da betimleyici- tipolojik çalışmaların kısa incelemelerini sunar. 3. Bölüm İngilizcedeki ve Türkçedeki yan cümleciklerin ana türlerinin betimleyici bir araştırmasını verir. 4. Bölüm Türkçedeki prototip sözdizimsel adlaşmaların genel biçimbilimsel ve sözdizimsel özellikleri üzerine yoğunlaşır. Bu bölüm sözdizimsel adlaşmaların çeşitli biçimlerini onları sözcüksel kategoriler arasındaki anlamsal ilişkilerin yalın bir görünümü olduğu düşünülen aynı D-yapısını paylaşan basit cümlelerle karşılaştırma suretiyle inceler. 5. Bölüm ad öbeklerinin özel bir çözümlemesinin gelişimini başta aşamalı-X Kuramı olmak üzere üretimsel sözdizimin ana ilkeleri ve alt kuramları ışığında özetler. Çalışma, bu çözümlemeyi benimseyerek, ad öbeklerinin B (Belirleyici), AU (Adsıl Uyum) ve S (Sayı) gibi işlevsel baş kategori elerin bir grup tabakalanmış ardışık maximal yansıtmaları olduğunu iddia eder. Bunun da ötesinde, Türkçedeki prototip sözdizimsel adlaşmaları bu türden işlevsel baş kategorieler ve adsıl ZGK (Zaman, Görünüş, Kip) bağlanımda inceler ve bu işlevsel kategorilerin bir eylemsel öbeği bir üye konumunda bulunabilme özelliği olan gönderimsel bir ifadeye çevirmekten sorumlu olduklarını iddia eden görüşü benimser. 6. Bölüm çalışmanın ana bulgularını tartışır ve bu bulguların gelecek çalışmalar için ne tür sonuçlan ifade ettiğini vurgulayarak çalışmayı sonlandırır. Anahtar Sözcükler: sözdizimsel adlaşmalar, İlkeler ve Değiştirgenler Kuramı, işlevsel baş kategoriler, BÖ-çözümlemesi, Türkçe'nin sözdizimi