Osmanlı İmparatorluğu'nda kriz ve tiyatro: 19. yüzyıl sonu Osmanlı sistem krizinin tiyatro oyunlarında temsil edilişi

Bu çalışmada "sanatsal gerçeklik" kavramından hareketle, 19. yüzyılın sonunda kaleme alınmış iki tiyatro oyununun analitik bir okumaya tabi tutulması amaçlanmaktadır. Çalışma esnasından Habermasın "sistem krizi" teorisinden yararlanarak bu oyunlarda temsil edilen dünyayı "kriz" bağlamında ele almak hedeflenmektedir. Çalışmaya ilk olarak 18. yüzyılın liberal düşünürlerinden başlayıp, Karl Marks ve Talcott Parson'un fikirlerini özgün bir bağlamda sentezleyen Alman sosyolog ve düşünür Jürgen Habermas'a kadar ulaşan süreçte "sistem krizi" olarak adlandırılan olgunun nasıl anlamlandırıldığının bir özetini sunarak başlayacağız. Ardından . yüzyıl Osmanlı tarihini bu perspektien yeniden okumaya dair bir öneri yapacağız. İkinci olarak tarih ve edebiyat arasındaki ilişkiyi kavramsallaştırmayı ve tarihsel değer taşıyan edebi metinler üzerinde çalışırken çalışmanın sınırlarını nasıl çizmemiz gerektiğini tartışacağız. Daha sonra . yüzyılda Osmanlı'da tiyatro ortamı ve oyun yazımı faaliyetlerine genel bir bakış atmayı deneyeceğiz. Son olarak, iki ilginç tiyatro oyunu metnine yakın okuma yapmayı deneyeceğiz. Dördüncü bölümde Şemsettin Sami'nin Gave piyesini inceleyecek ve yazarın politik fikirleri ve Osmanlının geleceğini kurtarmaya dönük önerilerinin oyun içerisinde nasıl temsil edildiğini anlamayı; beşinci bölümde ise Hagop Baronyan'ın Haşmetlü Dilenciler adlı oyununu değerlendirerek Osmanlının yaşadığı sistem krizinin Osmanlı Ermeni toplumu üzerinde yarattığı yıkıcı etkinin oyuna nasıl yansıdığını tespit etmeyi deneyeceğiz.