Takayasu arteritinde dolaşımdaki vasküler endotelyal growth faktör düzeyi, dolaşan endotel ve endotel öncü hücre sayıları ve bu parametrelerin hastalık aktivitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Gerekçe ve Amaç: Etiyopatogenezi bilinmeyen Takayasu arteriti (TA)'nde, aktif dönemlerde yoğun tedavi gereksiniminin ortaya çıkması nedeniyle hastalık aktivitesinin izlemi büyük önem taşır. Günümüzdeki klinik ve laboratuvar aktivite kriterleri izlemde tek başına pek yeterli olmamaktadır. Bu çalışmada; TA'li hastalarda serum vasküler endotelyal growth faktör (VEGF) düzeyi, dolaşan endotel hücre (DEH) ve endotel öncü hücre (DEÖH) sayıları ve bu parametrelerin hastalık aktivitesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Dokuz Eylül Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Romatoloji Bilim Dalı'nda izlenen 32 TA'li, 25 sistemik lupus eritematozus (SLE)'lu hasta (hasta kontrol grubu) ve 30 sağlıklı kontrol alınmıştır. İlk basamakta tüm hastalara telefon ile ulaşılmış ve hastaneye davet edilmişlerdir. Hastaneye başvuran hastalardan bilgilendirilmiş onam alınmasını izleyerek ayrıntılı hastalık öyküsü elde edilmiş ve tam fizik muayeneleri yapılmıştır. Tüm hasta ve kontrollerden DEH, DEÖH ve VEGF için kan alınmıştır. TA'li hastalarda, hastalık aktivitesi; NIH aktivasyon kriterlerine, DEI-TAK skorlama sistemine ve DEI-TAK ?hekim global görüş?üne göre değerlendirilmiştir. Tüm hasta ve sağlıklı kontrollerde B-mod USG yöntemiyle karotis intima-media kalınlıkları (İMK) ölçülmüştür. TA'li hastaların doppler USG ve MR anjiografileri hastalık aktivasyonu açısından değerlendirilmiştir. Grupların karşılaştırılmasında Krusskall-Wallis analizi veya ki-kare testi kullanılmıştır. Gruplar arasında anlamlıl farklılık saptandığında, Mann-Whitney U testi ile gruplar ikişerli olarak karşılaştırılmıştır. Değişkenler arası ilişkilerin test edilmesinde Spearman's korelasyon analizi uygulanmıştır.Sonuçlar: TA'li 32 hastanın 29'u kadın, 3'ü erkek ve ortalama yaşları 43.5±11.3 idi. Ortalama hastalık süresi; 5.4 (0-17) yıl olarak bulundu. TA, SLE ve sağlıklı kontrol gruplarının yaş (p=0.423) ve cinsiyet (p=0.676) dağılımları benzerdi. TA'li 18 hastada (%57) tip 5 tutulum vardı. TA'li hastaların 21'i (% 68.7) kortikosteroid kullanmaktaydı.TA'li hastaların NİH aktivasyon kriterlerine göre %18.8'i; DEI-TAK ?hekim global görüş?üne göre %18.8'i aktif, %28.1'i düşük dereceli aktif, %53.1 inaktif; radyolojik bulgulara göre ise %31'i aktifti. NIH aktivasyon kriterleri ile DEI-TAK skorlama, DEI-TAK ?hekim global görüşü? ve radyolojik aktivite arasında anlamlı bir ilişki saptandı. Serum CRP düzeyleri TA'li (p=0.018) ve SLE'li (p=0.009) hastalarda sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak daha yüksekti. ESH, SLE'li hastalarda sağlıklı kontrollere göre daha yüksek bulundu (p<0,001).DEH sayıları TA'li (p=0.001) ve SLE'li hastalarda (p<0.001) sağlıklı kontrollere göre daha yüksek bulundu ve serum CRP düzeyleri ile pozitif korelasyon gösterdi. TA ve SLE grupları arasında DEH sayısı açısından anlamlı fark bulunmadı (p=0.923). Serum VEGF düzeyi ve DEÖH sayısı gruplar arasında fark göstermedi.TA'li hastalarda karotis İMK, SLE'li hastalara ve sağlıklı kontrollere göre anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0.001). SLE'li hastalar ve sağlıklı kontroller arasında İMK açısından önemli bir fark yoktu (p=0.89;sol ve p=0.74;sağ). Aterosklerotik plak sıklığı gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermedi.Sonuç: DEH sayısındaki değişikliklerin TA'de hastalık aktivitesini izlemede ve tedaviyi düzenlemede yararlı olabileceği düşünülmüştür. NIH aktivasyon kriterleriyle uyum içerisinde olan DEI-TAK skorlama, ?DEI-TAK ?hekim global görüşü? ve radyolojik aktivite göstergeleri de hastalığı izleme ve tedavi kararlarını verme amacıyla kullanılabilir.Anahtar sözcükler: Takayasu arteriti, vasküler endotelyal growth faktör (VEGF), dolaşan endotelyal hücre, dolaşan endotelyal öncü hücre, NIH aktivasyon kriterleri, DEI-TAK skorlama