Talasemi hastalarında humanin ve MOTS-C peptid düzeylerinin belirlenerek nitrozatif stres veapoptozis ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Talasemi otozomal resesif kalıtılan bir hipokrom mikrositer anemi olup hemoglobin molekülündeki defektif veya yetersiz globin zincir sentezi ile karakterize heterojen bir grup hastalıktır. Düzenli eritrosit transfüzyon programında olan hasta grubudur. Talasemi hastalarında eritrosit transfüzyon sonucu demir birikimi olmaktadır. Hemosiderozis uzamış transfüzyon tedavisinin istenmeyen ve fatal neticesidir ve demir yükü fizyolojik olarak vücutdan atılamaz. Demir şelasyon tedavisinin amacı vücutta demir birikiminin önlenmesi, mevcut demir birikiminin azaltılması ve böylece artmış vücut demir birikimine bağlı komplikasyonların önlenmesidir. Ortamda bulunan demir iyonları lipid peroksidasyonunu hızlandırır. Lipid radikalleri yüksek derecede sitotoksik ürünlere dönüşmektedir. Demir birikimi sonucu vücutta oluşan reaktif oksijen partikülleri endotelde hasar oluşturmaktadır. Endotelde oluşan hasar hücresel düzeyde apoptozis tetiklemektedir. Çalışmamızda düzenli transfüzyon alan talasemi hastalarında vücutta biriken demir yükünün oluşturduğu hasarın gösterilmesi amaçlandı. Bu demir yüküne bağlı vücutta gözlenen nitrozatif stres ve apoptozis değerlendirilerek mitokondriyal türevli peptidler olan Humanin ve MOTS-c peptidleri ile arasındaki ilişki değerlendirildi. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji polikliniğimize Ekim 2022 –Aralık 2023 tarihleri arasında talasemi tanısı ile takip edilen ve eritrosit transfüze edilen hastalarda şelatör alan ve almayan olarak 2 gruba ayrılmış ve bir kontrol grubu ile prospektif olarak çalışılmıştır. Çalışmaya 0-18 yaş grubu arasında talasemi tanısı olan eritrosit transfüze edilen hastalardan birinci grup (n=34) demir şelatör tedavisi alan, ikinci grup (n=21) demir şelatör tedavisi almayan ve üçüncü grup (n=28) kontrol grubu; olmak üzere toplam 83 hasta içinden değerlendirildi. Bu gruplarda humanin, MOTS-c peptid düzeyleri belirlenmiştir. Nitrozatif stres belirlenmesi için nitrik oksit, 3-nitrotirozin bakılmıştır. Antioksidan olarak superoksit dismutaz çalışmaya dahil edilmiştir. Programlanmış hücre ölümünü göstermesi için flowsitometri ile anneksin V düzeyi belirlenmiştir. Bulgular: Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Polikliniğinde takip ve tedavisi devam eden 55 talasemi major hastası ve kontrol grubu (n=28) çalışmamıza dahil edildi. Araştırmaya dahil edilen bireylere ait cinsiyet, yaş, alınan kanda: Lökosit, Nötrofil, Lenfosit, Trombosit, ortalama eritrosit volümü MCV (fl), Hemoglobin (g/dl), Kan Üre Azotu (mg/dl), kreatinin (mg/dl), AST (IU/l), ALT (IU/l), LDH (IU/l), ferritin değerleri, Hemoglobin F (HbF, %), Hemoglobin A1 (HbA1, %), Hemoglobin A2 (HbA2, %), sonuclar elde edildi. Çalışmamızda araştırmaya dahil edilen bireylerin % 55'i (n=46) kız, % 45'i (n=37) erkekti. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta grubunda 3-NT düzeyleri anlamlı olarak artmıştır. (P<0.05) Şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır. Serum örneklerinde mitokondriyal süperoksit dizmutaz (SOD2) sonuçları gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (P=0,4530). Serum örneklerinde humanin sonuçları kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör alan ve almayan talasemi hastası gruplarında humanin düzeyleri anlamlı olarak azalmıştır (P<0.001). Serum örneklerinde MOTS-c sonuçları, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta serumunda MOTS-c düzeyleri anlamlı olarak artmıştır (P<0.05). Nitrik oksit (NO) sonuçları kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hastalarda NO düzeyleri anlamlı olarak azalmıştır ve şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır (P<0.01). Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında şelatör almayan talasemi hasta serumunda apoptoz yüzdesi anlamlı olarak artmıştır, Şelatör almayan talasemi hastası grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı fark saptanmıştır. Sonuç: Anneksin V ve 3-nitrotirozin düzeyleri talasemi şelatör alan ve almayan hasta grupları ile kontrol grubu karşılaştırıldığında anlamlı düzeyde daha yüksek olarak gözlenmiştir. Süperoksit dismutaz enzim düzeyi, gruplar arasında anlamlı derecede farklı olarak tespit edilmemiştir. Humanin düzeyleri şelatör almayan hasta grubunda, şelatör alanlara göre daha düşük olarak, MOTS-c ise şelatör almayan grupta şelatör alanlara kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Talasemi major, nitrozatif stres, apoptoz, ferritin, humanin, MOTS-c, süperoksit dismutaz, nitrik oksit, 3-nitrotirozin, anneksin V