Tanzimat Döneminde Trabzon

Bu çalışma Tanzimat Dönemi olarak bilinen 1839-1876 yılları arasında Trabzon'un sosyal, idari ve ekonomik durumunu, Tanzimat reformları ve bu dönemde şehri etkileyen diğer iç ve dış dinamikler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamı temel olarak Tanzimat Dönemi olmakla birlikte şehirdeki değişimin bir çizginin devamı olması itibarı ile zaman zaman bu sınırların dışına da çıkılmıştır. Çalışmada temel kaynak olarak arşiv malzemeleri kullanılmıştır. Fransız, İngiliz ve Osmanlı arşiv kaynakları bir arada kullanıldığı için bu kaynaklar arasında mukayeseli ve bütünleştirici bir yöntem izlenmiştir. Bununla birlikte özellikle yabancı kaynakların iktisadi konular hakkında daha önemli olduğunu da vurgulamak gerekir.Çalışma Tanzimat Dönemi Trabzon'unu daha geniş bir çerçeveden incelemek amacıyla başlıca dört bölüm halinde hazırlanmıştır. İlk bölümde şehirdeki yerleşim dokusu ile birlikte bu doku üzerindeki demografik yapının 19. yüzyıldaki yerel şartlar ile uğradığı değişim ve bu değişimin en belirgin kaynakları incelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise idari yapının ayânlıktan merkezi hükümetin kontrolünde olan bir idareye doğru olan dönüşüm süreci ve bu sürecin belli başlı kurumlarını tespit etmeye çalışmaktadır. Üçüncü bölümde de Tanzimat Döneminde Trabzon'da değişimlerin en önemli itici gücü olarak iktisadi yapı, bu yapımın bel kemiğini oluşturan ve dalgalı bir seyir izleyen ticaret, değişim sürecinde ayakta kalmaya çalışan geleneksel üretim faaliyetleri ve bölge ekonomisinin temel unsuru olan tarımsal üretimde görülen değişmeler ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise imparatorluk genelinde bir 19. yüzyıl şehri yaratan ulaşım ve haberleşme olanakları ile şehirdeki kentleşmenin boyutları kaynakların elverdiği ölçüde incelenmeye çalışılmıştır.Bu dört başlık altında gerçekleştirilen çalışmanın en önemli tespiti Trabzon'da Tanzimat Dönemindeki değişimin en az merkezi idarenin taşradaki düzenlemeleri kadar pek çok etkenin şekillendirdiği yerel koşulların bir gereği olarak ortaya çıktığıdır.