Tarihi süreç içerisinde istanbul Fatih Fevzipaşa Caddesi

İstanbul'un Fatih ilçesinde, Fatih Külliyesi ile Edirnekapı arasında bulunan Fevzipaşa Caddesi, kentin ilk yapılandırıldığı zamanlardan günümüze ulaşan tarihi ana arterlerden biridir. Bizans dönemindeki adıyla Konstantinopolis I. Constantinus tarafından bir Hristiyan başkent olarak kurgulanırken, 12 Havari'ye adanan ve Constantinus'un anıtsal mezarını da içeren Havariyun Kilisesi kentin kutsaliyet merkezi olmuştur. Havariyun Kilisesi'nden geçerek Harisius Kapısı'na (Edirnekapı) ulaşan Kuzeybatı Mese aksı, Osmanlı döneminde de önemini korumuştur. Fatih Sultan Mehmed, Osmanlı – İslam kenti olarak yeniden yapılandırdığı İstanbul'u Osmanlı'nın yeni başkenti olarak seçmiş ve külliyesini Bizans döneminin en önemli yapılarından biri olan Havariyun Kilisesi'nin bulunduğu yere yaptırmıştır. Bununla birlikte, kentin yeni kutsaliyet merkezi olarak Eyyub el-Ensari'nin türbesini içeren Eyüp kurulmuş ve burada kılıç kuşanma törenleri yapılmıştır. Topkapı Sarayı ile Eyüp arasında Divanyolu'nu kullanan tören alayı Fatih Külliyesi'nden geçmekteydi. Tarihi süreçte, kuzeybatı Mese / Divanyolu'nun Fatih – Edirnekapı aksında bulunan Fevzipaşa Caddesi, özellikle 19. yüzyıl sonrasında değişen ulaşım araçlarının etkisiyle daha geniş yollara duyulan ihtiyacın bir neticesi olarak Cumhuriyet döneminde İstanbul'da açılan ilk caddelerden biridir. Menderes dönemi imar faaliyetleri sırasında genişletilen cadde, kentin önemli ana arterlerinden biri olmuştur. Tezde Fevzipaşa Caddesi'nin tarihi gelişimi, akslar üzerinden değerlendirilmiş; caddenin açılışı ile genişletilmesine dair bilgi ve belgeler ile günümüze kadar geçirdiği değişim incelenmiştir. Tarihi süreç, Bizans'tan Osmanlı'ya kentin ana arterleri Mese / Divanyolu'nun Fevzipaşa Caddesi'ne tekabül eden aksında önemli anıtsal yapıların ve yapılan törenlerin incelenmesini içermektedir. Bu bölümde tarihi anlatımı destekleyen haritalar hazırlanmıştır; böylece akstaki gelişimi haritalar üzerinden izlemek mümkün olmuştur. Caddenin anlatıldığı bölümde, Fatih – Edirnekapı tramvay caddesi olarak açılış öncesi istimlak haritalarına ve İstanbul Şehremaneti (Belediyesi) yayınlarına başvurulmuştur. Hem açılış hem de genişletme çalışmalarının gazetelerdeki yansımalarından yararlanılmıştır. Fevzipaşa Caddesi'nin tarihi sur içi ulaşımını sağlayan diğer ana arterlerle ilişkisinin de incelendiği tezde, kentin en eski yerleşim merkezlerinden biri ve geleneksel yaşam tarzının bir sembolü olan Fatih ile İstanbul'un modern ve Avrupaî yaşam tarzına uygun gelişen merkezleri arasında kurulan ilişkide Fevzipaşa Caddesi'nin açılışının etkili olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Fevzipaşa Caddesi, Fatih, Edirnekapı, aks, Mese, Divanyolu, kent, tramvay.