Tarihi yapılar için yeniden işlevlendirme kriterleri ve Ali Paşa Hanı örneklemesi

Tarihi yapıların devamlılığını esas alarak, bu noktada analiz edilmesi gereken faktörlerin incelendiği ve açıklandığı bu tezde; konumu, şu anki durum ve işlevi nedeniyle İstanbul'un Eminönü ilçesinde bulunan Ali Paşa Hanı seçilerek alan çalışması yapılmıştır. Tez 6 bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde ilk olarak tarihi yapılarda koruma kavramı açıklanarak, önemine vurgu yapılmış ve özellikle 20. yüzyıl sonrasında bu konuda atılan adımlardan, kurulan konseyler ve yayınlanan tüzüklerden örnekler verilmiştir. Daha sonra tasarımda işlevin anlamından bahsedilerek yeniden işlevlendirmenin, tarihi yapıların korunması ve devamlılığındaki yeri ve önemi vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde; tarihi bir yapı için yeni bir işlev belirlenirken göz önünde bulundurulması gereken faktörler, alt başlıklara ayrılarak belirlenmiştir. Bu alt başlıklar tarihi, fiziksel ve çevresel olarak üçe ayrılmış ve her bir faktörün içeriği, ikinci bölümde örnek olarak verilen Burra Tüzüğü maddelerine dayandırılarak açıklanmıştır. Son olarak da bu faktörlerin yanında yapıya müdahale konusunda belirleyici ve kısıtlayıcı özelliğe sahip olan, bu güne kadar yayınlanmış ulusal ve uluslararası yasalardan bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde ise alan çalışmasında kullanılacak olan Ali Paşa Hanı tanıtılmış ve bir önceki bölümde bahsedilen faktörler, bu yapı örnek alınarak daha detaylı bir şekilde açıklanmıştır. İlk olarak Ali Paşa Hanı'nın konumu ve hanın şu anki kullanımı hücre hücre açıklanarak, yapılan gözlemlere yer verilmiştir. Tarihi faktörlerde yapının tarihi, geçirdiği doğal afetler ve müdahaleler anlatılmıştır. Çevresel faktörler başlığı altında ise Eminönü'nün yapısından bahsedilmiş ve Ali Paşa Hanı'nı da kapsayan "Hanlar Bölgesi" hakkında daha önce yapılan çalışma ve analizlerden örneklerle desteklenmiştir. Fiziksel faktörler başlığında Ali Paşa Hanı'nın mimari analizi Doç. Dr. Nilüfer Sağlar Onay'ın daha önce hazırlamış olduğu bir yöntem kullanılarak yapılmıştır. Bu yöntem kapsamında yapının bağlamsal ilişkileri, tektonik düzeni, geometrik ilişkileri, mekan organizasyonu ve sirkülasyonu incelenerek yapı plan ve kesiti üzerinden örnekler verilmiştir. Beşinci bölüm, daha önce bahsedilen faktörler ve analizler ışığında önerilen yeniden işlevlendirme projesini içermektedir. Bu faktörlerin yanında yapının güncel durumu da göz önünde bulundurularak bir kullanım senaryosu hazırlanmış, daha önce tespit edilmiş olan bölge eksik ve ihtiyaçları sonucunda da yapının ulusal ve uluslararası sanat çalıştay aktivitelerine ev sahipliği yapması üzerine bir tasarım önerisi geliştirilmiştir. Bu öneri kapsamında yapılan proje; yeni bir alan planlaması, mekan organizasyonu ve yapılması planlanan yapısal değişimler; çeşitli grafikler, plan çizimleri ve perspektif görselleriyle desteklenmiştir. Son bölümde ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmış ve yapılan tespitler ve eksiklikler belirtilmiştir. Tüm bunların ışığında gelecekte bu konuda yapılacak olan çalışmalar için öneri ve temenniler getirilmiştir.