Tarihi yapılarda çevre düzenlemelerinin görsel peyzaj kalite değerlendirilmesi: Yozgat/Merkez örneği

Kentlerin tarihsel kimliklerini oluşturan yapılar, yalnızca mimari değerleriyle değil, aynı zamanda çevreleriyle kurdukları peyzaj ilişkileriyle de kültürel mirasın önemli bileşenleri arasında yer almaktadır. Hızlı kentleşme, plansız mekânsal yoğunlaşma ve artan nüfus baskısı, tarihi yapıların çevre düzenlemelerinde görsel kaliteyi olumsuz etkilemekte, bu alanların estetik ve kültürel sürekliliğini tehdit etmektedir. Bu çalışmada, Yozgat ili Merkez ilçesinde yer alan altı tarihi yapı seçilmiş ve söz konusu yapıların çevresel düzenlemeleri peyzaj mimarlığı bakış açısıyla görsel kalite analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmada, arazi gözlemleri, fotoğraflama ve mimar, peyzaj mimarı, şehir plancısı, iç mimarların bulunduğu toplam 24 uzmanın görüşleri temelinde görsel peyzaj kalite parametreleri belirlenmiş; elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerlerin yanı sıra uzman görüşlerinin tutarlılığı Cronbach's Alpha katsayısı ile sınanmıştır. Bulgular, Çapanoğlu Camii ve Cumhuriyet Mektebi gibi kentin simgesel yapılarında "kimlik vurgusu", "tarihî doku ile uyum" ve "görsel bütünlük" kriterlerinin yüksek puanlar aldığını; bazı yapılarda ise "kent mobilyaları", "aydınlatma düzeni" ve "yaya erişilebilirliği" gibi parametrelerde yetersizlikler bulunduğunu ortaya koymuştur. Analizler sonucunda, peyzaj öğelerinin mekânsal kimliği güçlendirdiği, ancak bütüncül tasarım ve bakım stratejilerinin eksikliği nedeniyle mekân deneyiminin olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. Çalışma, tarihi yapıların yalnızca korunmasının yeterli olmadığını; çevre düzenlemelerinin görsel kaliteyi destekleyecek şekilde planlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, uygun peyzaj düzenlemeleri ile bu alanların potansiyeli artırılabilir ve yerel kalkınmaya katkı sağlanabilir. Bu bağlamda tez, tarihi yapılar ile çevresel peyzaj arasındaki ilişkinin mekânsal kimlik ve kültürel sürdürülebilirlik açısından önemini ortaya koymaktadır.