Tarihi yapıların deprem performansı ve güçlendirme teknikleri

Yurdumuz, birçok medeniyete ev sahipliği yaptığı için zengin bir kültürel mirası vardır. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu ve Selçuklular Dönemi'nden birçok cami, türbe, hamam, köprü, su kanalları ve kuyuları bulunmaktadır. Fakat yurdumuzun Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde bulunması nedeniyle yapılarımız deprem riski ile karşı karşıyadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Vakıflar Genel Müdürlüğü de dahil olmak üzere birçok ulusal kurum, olası bir depremin etkilerini azaltmak için tarihi yapılar üzerinde çalışma yapmaktadır. Tarihi yapıların deprem güvenliği değerlendirmelerini yaparak optimum güçlendirme çalışmalarını uygulamaktadır. Genellikle, tarihi yapılarda mevcut yapısal elemanların performansını incelemek için; yapıda kullanılan malzemeler ve özellikleri, çevre koşulları ve doğal afetler nedeniyle oluşan çatlaklar ve hasarlar belirlenir, yapının tarihçesi ile yapıya daha önceden uygulanan yapısal ve mimari tüm müdahaleler belirlenir. Daha sonra yapı güvenirliğini değerlendirmek için yapısal modelleme çalışmaları yapılır. Oluşturulan model üzerinde gerekli yük analizleri yapılarak yapı performansı irdelenir. Sonuçlara göre en uygun güçlendirme yöntemine karar verilir ve yapıya uygulanır. Bu tez çalışmasının ilk bölümünde, tezin amacı ve konu ile ilgili daha önce yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümünde tarihi yapılarımızın geçmişten günümüze korunması ile ilgili alınan tedbirler ve izlenecek yollar özet olarak sunulmuştur. Üçüncü bölümünde yığma yapıların tanımı, yığma yapılarda kullanılan malzemelere ait özellikler, bu yapılarda tercih edilen yapı elemanları, yığma yapıda görülebilecek hasar çeşitleri ve bu hasarların nedenleri, yığma yapılara uygulanabilecek güçlendirme teknikleri, yığma yapılarda performans kavramı, yığma yapıların modelleme teknikleri ve analiz yöntemleri hakkında teorik bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde İstanbul Tarihi Yarımada'da bulunan Şeyh Süleyman Mescidi örnek yapı olarak ele alınmıştır ve yapı hakkında yapılan çalışmalar sunulmuştur. Yapının bilinen tarihi ve taşıyıcı sistemi hakkında bilgiler verilmiştir. İki bodrum kata sahip olan bu yapıya ait sonlu eleman modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan bu modelde, yapının kendi ağırlığı altındaki ve düşey yükler altında ve düşey yükler ve deprem yükleri altında inceleme yapılmıştır. Depremli durumda statik, dinamik, zaman tanım alanındaki yük analizleri yapılarak yapının mevcut durumu incelenmiştir. Çekme ve basınç dayanımları belirlenen yapının zayıf kesitleri görülerek güçlendirme önerisinde bulunulmuştur. Bu önerilen güçlendirmenin yapı performansına etkisi belirtilmiştir. Son bölümde ise elde edilen statik ve dinamik analiz sonuçları irdelenmiş ve genel sonuçlar özetlenmiştir.