Tarihi yığma camilerin şekil değiştirme esaslı hasar sınırlarının belirlenmesi

Sismik performans değerlendirmesinde şekil değiştirme esaslı hasar limitleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak birçok çalışmada şekil değiştirme esaslı hasar limitlerinin uygulanmasında, yıkılma mekanizmalarındaki değişkenlik, geometrik belirsizlikler, yükleme ve sınır koşulları ve yönetmelikler arasında uyumsuz hasar limitleri gibi zorluklar belirtilmektedir. Bu tez çalışmasında, ülkemizde bulunan tarihi camilerin önemli bir kısmını temsil edebilecek 11 tarihi cami seçilmiştir. 11 tarihi yığma caminin zaman tanım alanı ve itme analizlerinden elde edilen ötelenme değerlerini karşılaştırarak, farklı yönetmelik ve kılavuzlarda önerilen ötelenme sınırlarının güvenilirliği tartışılmıştır. Sonlu eleman modellerinin doğruluğu için farklı yığma duvar örnekleri kullanılarak sonlu eleman yaklaşımı kontrol edilmiştir. Sonlu eleman modellerinde kullanılan elastisite modülünün yapının ötelenme oranı kapasitesi üzerindeki etkisi tartışılmıştır. Yığma elemanlarda elastisite modülünün muhtemel alt ve üst değerleri dikkate alınarak, analizler farklı malzeme özellikleri ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ötelenme değerleri, tarihi yapılarla ilgili daha önce yapılmış çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Yönetmelik ve kılavuzlarda önerilen ötelenme değerlerinin anıtsal miras olan camiler üzerinde yanlış ve güvenli olmayan sismik değerlendirmelere yol açabileceği tespit edilmiştir. Tarihi camilerin ötelenme sınırlarını belirlemek için geometri ve mekanik özelliklerle ilgili basitleştirilmiş denklemler önerilmiştir. Ayrıca tarihi camilerde yaygın olarak görülebilecek hasar mekanizmaları tanımlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Yığma cami, dinamik analiz, hasar limiti, sismik performans