Tarihte usûl geleneği ve Johannes H. Mordtmann'ın İlm-i Usûl-i Tarih başlıklı eseri

Bu çalışmada tarih kelimesinin kökenleri, tarihin tanımı, tasnifi ve gayesi ile geçmişten günümüze tarih biliminin bir haritasının ortaya konulması amaçlanmıştır. Tarih yazımının ve tarih anlayışının tarihi konusundaki çalışmaların ülkemizde henüz yeni olması çalışmamızı cazip ve popüler bir duruma getirmiştir. Bunun yanında siyasi tarih kadar kültür ve düşünce tarihi de son zamanlarda önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Tezimizde tarih teriminin ne demek olduğu, geçmişten günümüze hangi anlamlarda kullanıldığı, düşünsel ve kültürel ortamlarda nasıl bir değişikliğe uğradığı önemli bir konudur. Bizde tarih felsefesi ve tarihte usûl üzerine çoğunluğu çeviri olan yapıtlar mevcuttur, ama bunlar kendi düşünce soframızda oluşmuş olmadığından bu yönüyle tarih felsefesi ve tarihte usûl konusu ülkemizde yeterince üzerinde çalışma yapılmamış bakir bir alandır. Dârülfünûn-ı Osmânî'yi yeniden düzenleme ihtiyacının duyulması üzerine Almanya'dan ve Macaristan'dan diğer alanların yanı sıra Şarkiyat ve Türkiyat uzmanları getirilmiştir. Gelen uzmanlardan biri, Alman şarkiyatçısı Prof. Johannes Heinrich Mordtmann'dır. Johannes Heinrich Mordtmann 27 Ekim 1915'te Edebiyat Fakültesi'ne profesör olarak atanmış ve Usûl-i Tarih ve Tarih-i Tatbikat derslerini vermeye başlamıştır. Usûl-i Tarih dersinin notları,1915-1916 öğretim yılının sonunda, 22 Mayıs 332 [4 Haziran 1916] tarihinde taş baskı halinde Edebiyat Fakültesi öğrencisi Hamit Sadi Selen tarafından hazırlanıp derse devam eden öğrencilerinin istifadesine sunulmuştur. İkinci kısımda ise İlm-i Usûl-i Tarih başlıklı eserin transkripsiyonu takdîm edilmiştir.