Tıbbi aromatik bitkilerin uzaysal tabanlı sektörel gelişim planlaması ve ekonomik profilinin değerlendirilmesi: Tokat ili örneği

Tokat ili ekosistemi ve flora çeşitliliği bakımından önemli bir coğrafyadadır. Çalışmanın temel amacı, tıbbi aromatik bitkilerin (TAB) bölgedeki tüketimlerinin ve coğrafi lokasyonların belirlenmesi bu yolla tarım sektöründeki ekonomik değerin ortaya konmasıdır. Çalışmanın kuramsal kısmında, Türkiye'de ve dünyada TAB'ların üretimi ve dış ticaretinin genel değerlendirilmesi yapılmıştır. İkinci aşamada, TAB satıcıları ile yapılan görüşme sürecinde, bölgede 40 farklı TAB'ın ekonomik değere sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sonuçtan hareketle oluşturulan veri seti yardımıyla, örneğe alınan 384 tüketiciyle survey çalışması yapılmıştır. Çalışmada tüketici profilleri belirlenerek, tüketicilerin, baharat, içecek, kozmetik ve parfümeri olarak kullanılan TAB'lara ilişkin tüketim deseni ortaya konmuştur. İstatistiksel olarak tüketicilerin gelir ve eğitim düzeyleri arttıkça tıbbi aromatik bitkileri kullanım alanlarının da farklılaştığı görülmüştür. Öte yandan, gelir, eğitim, yaş grupları ile satın aldıkları yerler, satın alırken dikkat ettikleri yerler ve ürünleri alırken dikkat ettikleri özellikler arasında anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Son olarak, Tokat'ta yetişen TAB'ların uzaysal tabanlı sektörel gelişim planlamasını gerçekleştirmek amacıyla Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknikleri kullanılmıştır. CBS veri tabanı sorguladıktan sonra, Tokat florasında bulanan TAB'ların 16'sının lokasyonları haritalanmıştır. CBS sonuçlarının Walter diyagramları yardımıyla güçlendirilmesiyle elde edilen bulgular, belirlenen lokasyonlardaki bitkilerin üretiminin ekonomik değer taşıdığını göstermiştir. Çalışmada ulaşılan sonuçların; araştırmacılar, TAB satıcıları, üreticiler ve karar vericiler için önem taşıyacağı düşünülmektedir.