Tedarikçi seçimi ve entegre kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımı problemleri için bir karar destek sistemi

Günümüzde organizasyonlar, rekabetçi bir pazarda ayakta kalmak ve başarılı olmak için etkili bir tedarik zinciri yönetimi stratejisi benimsemek durumundadırlar. Etkin bir strateji geliştirebilmenin iki önemli anahtarı iyi planlanmış bir kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımı ve işletmenin kriterlerine uygun tedarikçinin seçimidir. Kapalı döngü tedarik zinciri, malzemelerin, nakdin ve bilginin özenli bir şekilde yönetilerek, organizasyon içerisinde geri dönüşüm ve tekrar kullanım süreçlerini de gözeterek, ağ kararlarının optimize edilmesini sağlayan bir yaklaşımdır. Tedarikçi seçimi ise, işletmenin hammadde, malzeme ve hizmetleri temin etmek için doğru tedarikçileri seçmesini ve bu süreçte rekabet avantajını gözetmesini sağlayabilen kritik bir karar sürecidir. Kapalı döngü tedarik zinciri ve tedarikçi seçimi, işletmelerin sürdürülebilirlik, maliyet etkinliği, kalite güvencesi ve müşteri memnuniyeti gibi temel hedeflere ulaşmasında büyük öneme sahiptir. Bu tez, kapalı döngü tedarik zinciri ve tedarikçi seçimi problemlerini anlamak, analiz etmek ve çözümlemek için bir adım olacaktır. Bu çalışma, işletmelere bu konularda stratejik bir perspektif sunacak ve karar verme süreçlerini iyileştirerek rekabet avantajı sağlamalarına yardımcı olacaktır. Bu tez çalışmasında, COVID-19 pandemi sürecinde LARG ("Lean: yalın", "Agility: çevik", "Resilience: esnek" ve "Green: yeşil" boyutlar) tedarikçi seçimi ile başlayan bir süreçte ürün bozulabilirliğini dikkate alan bir kapalı döngü ağ tasarımı model önerisi sunmak amaçlanmaktadır. Tedarikçi seçimi problemine yönelik dikkate alınan kriterler; geleneksel, sosyal, LARG odaklı ve pandemi özel kriterler olmak üzere ilgili literatür incelenerek belirlenmiştir. Elde edilen kriterler dikkate alınarak Sezgisel Bulanık Küme Teorisi ("IFS: Intuitionistic Fuzzy Sets") ve Tam Tutarlılık ("FUCOM: FUll COnsistency Method") Yöntemleri ile kriter ağırlıklandırma süreci kurgulanmıştır. Kriter ağırlıklandırmada farklı uzmanlardan elde edilen değerlendirmeleri dikkate alan ve Olasılıksal Karma Tamsayılı Doğrusal Programlama yaklaşımı ile kriter ağırlıklarını belirleyen bir ağırlıklandırma yöntemi bulunmaktadır. Tedarikçi değerlendirmesi yapmak ve önerilen matematiksel modelde dikkate alınacak bir parametre olan tedarikçi puanları parametresini elde etmek amacıyla Nispi Ağırlıklandırma Yönteminin ("COPRAS: COmplex PRoportional ASsessment") uygulanabilirliği sunulmaktadır. Çalışmada bozulabilir nitelikte bir ürün için sürdürülebilirliği dikkate alan kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarım modeli önerisi bulunmaktadır. Pandemi sürecinde meydana gelen arz belirsizliğinin etkisi altında olasılıksal tam sayılı doğrusal programlama model önerisi sunulmaktadır. Önerilen matematiksel modelin araştırma kısmında sağlık sektörü ele alınmış olup ve Türkiye'de faaliyet gösteren bir hastane üzerinden ağ tasarımı gözlemlenmektedir. Yapılan literatür araştırmasında, sağlık sektöründe tedarikçi seçimi ve ağ tasarımı problemleri için önemli bir boşluk görülmektedir. Bu doğrultuda, sağlık sektörüne yönelerek literatüre yeni bir perspektif sunma amacı güdülmektedir. Çözümler üzerinde tedarikçi puanı, raf ömrü ve tedarikçi kapasitesi parametreleri üzerine duyarlılık analizi yapılmaktadır. Örnek olayın çözümü IBM ILOG CPLEX 20.1.0 programı akademik versiyonu kullanılmaktadır. Elde edilen çözümler bozulabilir nitelikteki bir ürün için kapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımında tedarikçi seçiminin önemini vurgularken optimal bir envanter takibi yapılabileceğini göstermektedir.