Türk lehçeleri arasında çeviri sistemi

Türk dilleri aynı kökenden gelmelerine rağmen yıllar içinde farklı topluluklarla olan etkileşimler nedeniyle farklılaşmışlardır. Farklı lehçelerde yazılmış metinlerin otomatik çevirisini yapan bir sistem, Türk topluluklarının iletişiminde ve kaynaşmalarında bir engel olan bu farklılaşmanın giderilmesinde ve kültür birliğinin geliştirilmesinde önemli bir adım olacaktır. Bu çalışmada, akraba diller olan Türk dilleri için geliştirilip; Türkiye Türkçesi, Kırgız Türkçesi ve Tatar (Kazan) Türkçesi üzerinde uygulanan kural tabanlı ve yarı eğitmenli bir bilgisayarlı otomatik çeviri sistemi tanıtılmaktadır. MT-Turk, sadece sözlük, ek ve kurallar tanımlayarak yeni bir lehçe eklenmesi ile genişletilebilen iki yönlü bir çeviri altyapısıdır. Ayrıca, öneriler yardımıyla da genişletilmeye açıktır. Çok dilli bir bilgisayarlı çeviri altyapısı hazırlamak için kural tabanlı yaklaşımın iki alt alanı olan aktarım temelli ve interlingua temelli yaklaşımlar, genişletilebilirliği ve birlikte çalışabilirliği sağlamak amacıyla birlikte kullanılmıştır. Çeviri işleminin başarısı BLEU ve NIST ölçekleri kullanarak değerlendirilmiştir. Ölçülen değerler farklı dil çiftleri ve çeviri yönleri için gözetimsiz çeviride BLEU 5,04 ve 15,12 arasında, NIST 3,12 ve 4,64 arasında, gözetimli çeviride ise BLEU 7,20 ve 21,71 arasında, 3,52 ve 4,77 arasında değişmektedir. Bu sonuçlara dayanarak, çeviri işleminin etkinliğinin sözlük ve kural tabanının boyutuna son derece bağlı olduğu gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bilgisayarlı çeviri, doğal dil işleme, kural tabanı bilgisayarlı çeviri, sözcük öbekleri, Türk lehçeleri, Türkiye Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Tatar (Kazan) Türkçesi