Tezer Taşkıran ve Türk kadını

Türk kadınları cephede, cephe gerisinde birçok alanda erkeklerle birlikte yer alsalar da tarih anlatımında erkeklerin gerisinde kalmışlardır. Tarihte kadınlar, erkeklerin ideolojilerine ters düşmedikleri müddetçe görünür olabilmişlerdir. Osmanlı Devleti'nin son zamanlarında Azerbaycan'da doğan, ailesi ile birlikte İstanbul'a gelen, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecini bizzat yaşayan, dönemin öncü kadınlarından biri olan Tezer Taşkıran da çevresindeki insanların gölgesinde kalmıştır. Azerbaycan ve Türkiye tarihinde adından söz ettiren Ahmet A. Ağaoğlu'nun ikinci kızı olan Tezer Taşkıran, ilk kadın avukatlarımızdan ablası Süreyya Ağaoğlu kadar Türk toplumunda bilinmemektedir. Birçok alanda ilkler arasında yer almış, ülkesi için durmadan çalışmış Tezer Taşkıran'ın ablası gibi toplum nezdinde bilinmemesinin sebebi: kendi yaşantısını anlatan anısının olmaması, yaşamını kaleme alan eserlerin sayıca az olması ve evlendikten sonra eşinin soy ismi olan Taşkıran'ı alması neticesinde Ağaoğlu ailesi ile bağlantısının olmayacağının düşünülmesidir. Bu bağlamda Tezer Taşkıran'ı her evlilik sonrası soyadı değişikliği sonucunda tarihte kaybolan kadınlardan biri olarak görebiliriz. Bu çalışmada Türk kadınının eğitim hakkını elde ettiği süreçte ilk üniversite mezunu kızlar arasında yer alan, Türkiye'deki ilk mantık kitabının yazarı, bir erkek okuluna tayin edilen ilk kadın öğretmen, erkeklerin arasından seçilerek üç dönem üst üste Mecliste var olan, toplumun eğitimi için ders kitapları, gazetelerde yazılar, çocuklar için masal kitapları yazan, çeşitli derneklerde kurucu üye, başkanlık gibi görevler üstlenen, ülkesini uluslararası toplantılarda temsil eden, tarih yazıcılığında unutulan, unutturulan Tezer Taşkıran'ın ülkesi için yaptığı faaliyetler, hayatı anlatılarak tarihte görünür kılınmaya çalışılacaktır. Çalışmanın ilk bölümünde, Türk kadının tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ele alınmış, ikinci bölümde Tezer Taşkıran'ın hayatı üzerinde durulmuş, üçüncü bölümde mesleki hayatı ele alınmış ve son bölümde eserlerinden bazıları irdelenmiştir. Çalışmanın ana kaynağını ise Tezer Taşkıran'ın yazmış olduğu eserler, TBMM'de yapmış olduğu konuşmalar, dönemin gazetelerinde çıkan haberler, aile bireylerinin eserleri, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezindeki Süreyya Ağaoğlu Arşivi oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler; Tezer Taşkıran, Türk Kadını, Mustafa Kemal Atatürk, Süreyya Ağaoğlu, CHP, Felsefe, Siyaset